ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ 25η ΜΑΡΤΙΟΥ

 ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ.

Αφιέρωμα στην 25η Μαρτίου.

Επιμέλεια –παρουσίαση Χρήστος Τσακούμης

Η 25η Μαρτίου είναι μια ημέρα συνδεδεμένη με την Ελλάδα και την Ορθοδοξία.

Είναι μια εορτή διπλή, είναι η ημέρα που στον άμβωνα της Αγίας Λαύρας υψώθηκε το 1821 το Λάβαρο της επαναστάσεως.

Είναι η ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, του μοναδικού προσώπου στην ιστορία που κατάφερε να επιβληθεί τόσο πολύ και τόσο απόλυτα στις ανθρώπινες καρδιές.

Είναι μια εκπομπή αφιερωμένη στην εθνική μας επέτειο.

Θα ακούσουμε ιστορικά τραγούδια, τραγούδια που μιλούν για αντρειοσύνη και εξυμνούν τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα εκείνης της περιόδου.

Ακούγονται τα τραγούδια:
1. Γιορτάζει η Παναγιά γιορτάζει και η πατρίδα.
2. Η Λένη του Μπότσαρη .
3. Κρυφά το λένε τα πουλιά, κρυφά το λεν τ΄αηδόνια.
4. Παρασκευή ξημέρωμα.
5. Τ΄ Ανδρούτσου η μάνα χαίρεται, του Διάκου καμαρώνει
6. Σε ψηλά βουνά.
7. Τρεις καλογήροι κρητικοί .
8. Φύσα μαΐστρο δροσερέ.
9. Λαλούδι της Μονεμβασιάς.

Μια εκπομπή από την ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ του Ρ/Φ της Εκκλησίας της Ελλάδος (25-3-2006).

Το αλίευσα ΕΔΩ

Οι Ήρωες του 1821 μιλούν για την Παλιγγενεσία

«Είναι θέλημα Θεού. Είναι κοντά μας και βοηθάει, γιατί πολεμάμε για την πίστι μας, για την πατρίδα μας, για τους γέρους γονιούς, για τα αδύνατα παιδιά μας, για την ζωή μας, την λευτεριά μας…Και όταν ο δίκαιος Θεός μας βοηθάει ποιος εχθρός ημπορεί να μας κάνει καλά…;».
(Θεόδωρος Κολοκοτρώνης)

«Μάχου υπέρ πίστεως και Πατρίδος…Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημισέληνον, δια να υψώσωμεν το σημείον, δι’ ου πάντοτε νικώμεν, λέγω τον Σταυρόν…».
(Αλέξανδρος Υψηλάντης)

Πομάκος ήρωας του 1821! Ο Μεχμέτ Λόφτζαλη πολέμησε για την ελευθερία της Ελλάδας!

Το ηρωικό έπος της Επανάστασης του 1821 για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Οθωμανούς Τούρκους είχε πρωταγωνιστές τους μεγάλους οπλαρχηγούς που όλοι γνωρίζουμε (Κολοκοτρώνης, Οδυσσέας Ανδρούτσος, Καραϊσκάκης κ.α.). Είχαμε όμως και τους χιλιάδες «ανώνυμους» πολεμιστές που πήραν μέρος στις διάφορες μάχες και ανάμεσα σε αυτούς υπήρξαν και αρκετοί μουσουλμάνοι, που πολέμησαν για την ελευθερία της Ελλάδας.
Ένας από αυτούς ήταν και ο Πομάκος Μεχμέτ Λόφτζαλη από την πομακική περιοχή του Λόβετς (Λόφτσα) της Βουλγαρίας.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ελληνικής επανάστασης του 1821

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ελληνικής επανάστασης
1814-1820 Ιδρύεται στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία, από τον Νικόλαο Σκουφά, τον Αθανάσιο Τσακάλωφ και τον Πάτμιο Εμμανουήλ Ξάνθο, με αποκλειστικό σκοπό την προετοιμασία της επανάστασης. Γενικός Επίτροπος της «Ανωτάτης Αρχής της Φιλικής Εταιρείας» ανέλαβε, το 1820, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, αξιωματικός του τσαρικού στρατού.
Φεβρουάριος-Μάρτιος 1821 Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κηρύσσει στο Ιάσιο της Μολδαβίας, πνευματικό κέντρο του Ελληνισμού, την επίσημη έναρξη της

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος και η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού, παράγοντες διερεύνησης της Επανάστασης του 1821

“Πάρε ένα κεράκι κι έλα κάτι να σε ειπώ”.
Μ’ αυτή τη χαρακτηριστική φράση καταγράφεται στην Πελοπόννησο τις παραμονές της επαναστατικής έκρηξης η ορμητική και απονενοημένη εξάπλωση της συνωμοτικής οργάνωσης που ξεκίνησε 7 χρόνια πριν, εκτός του Ελλαδικού χώρου. Ας επιχειρήσουμε να συνοψίσουμε την πορεία προς αυτή την κατάληξη.

Ο όρκος των τριών Φιλικών – Χαρακτικό του Β. Φαληρέα

Η Πελοπόννησος είχε επιλεγεί ως μέρος στο οποίο έπρεπε να επικρατήσει ταχύτατα η Επανάσταση που επρόκειτο να εκραγεί σε πολλά μέρη της οθωμανικής επικράτειας. Μεγάλες δυσκολίες είχαν παρουσιαστεί στην τελική συναίνεση των προκρίτων (κοτζαμπάσηδων) και των Μανιατών (που αναλώνονταν και σε ενδομανιάτικες διενέξεις). Το 1820 υπήρξε έτος καταλύτης. Ο Αλ. Υψηλάντης αναλαμβάνει Γενικός Επίτροπος της Αρχής και η ταραχή στην Επαναστατική Εταιρία διευρύνεται, αφού εκδηλώνονται πολλές και σοβαρές διαφωνίες για το πρόσωπό του. Ο πολιτικός εγκλωβισμός της Ρωσίας επισημοποιείται στη σύνοδο του Troppau και η αβεβαιότητα στον Ελλαδικό χώρο εντείνεται, αφού απειλείται επισημοποίηση της διαρροής ότι η Ρωσία δεν θα κινηθεί με την έκρηξη της Επανάστασης. Οι Μανιάτες ζητούσαν συνεχώς χρήματα και εγγυήσεις σε επίπεδο Καποδίστρια ότι η Ρωσία θα επιτεθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Κυριάκος Καμαρινός, απεσταλμένος του Πετρόμπεη στη Ρωσία δολοφονείται από τους Εταιριστές (1820) στο ταξίδι της επιστροφής του. Ο λόγος δεν επιβεβαιώνεται, όμως είναι σαφές ότι ο Μαυρομιχάλης θεωρεί και παραδέχεται ως ηγέτη της Εταιρίας μόνον τον Καποδίστρια και ο Καμαρινός φαίνεται να διαδίδει πριν την επιστροφή του ότι το ταξίδι του αποκάλυψε την απουσία σχέσης του Καποδίστρια με την Εταιρία. Η κατάσταση στους κοτζαμπάσηδες δεν ήταν ομοιόμορφη, ωστόσο κυριαρχούσε η επιφυλακτικότητα και η άρνηση προς την Εταιρία, κάτω και από τις μνήμες των ζοφερών συνεπειών που είχε για την Πελοπόννησο η αποτυχία της εξέγερσης του 1769 (Ορλωφικά). Οι εντολές του Υψηλάντη για επιτάχυνση των προετοιμασιών,  σε συνδυασμό με τις παραπάνω δυστοκίες οδήγησαν σε μαζικές και χωρίς ιδιαίτερες προφυλάξεις μυήσεις. Αν οι κεφαλές του γένους στην Πελοπόννησο δίσταζαν, έπρεπε να πιεστούν ή και να βρεθούν προ τετελεσμένων από τα κάτω. Το μυστικό που από χρόνια γνώριζε μια ελληνική ελίτ και η διεθνής διπλωματία είχε πια μαθευτεί και από μεγάλο μέρος του υπόδουλου έθνους. Το “κεράκι” ήταν το απαραίτητο συμβολικό στοιχείο του τελικού εταιρικού όρκου που έδενε τον μυούμενο με τον προσχεδιασμένο στόχο των Εταιριστών – Επαναστατών. Ποιοι σχεδίασαν το στόχο και ποιος ήταν αυτός;
Ο τίτλος του Αλέξανδρου Υψηλάντη συχνά συμπυκνώνεται στην αόριστη ή παραπλανητική λέξη “αρχηγός”, ενώ ο ίδιος αναλαμβάνει την επιχειρησιακή ηγεσία ως “Επίτροπος” και στο όνομα της Εταιρικής “Αρχής”. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς ιδρύθηκε αυτή η οργάνωση που τελικά κατοχυρώθηκε στην τριάδα Σκουφά – Τσακάλωφ – Ξάνθου; Υπήρξε όντως κάποια “Αόρατος Αρχή” πέρα από τους πρωτεργάτες (άγνωστος και αφανής έπρεπε να είναι η Αρχή κατά τον Ξάνθο) όπως προφορικά επικαλούνταν οι μυητές ή επρόκειτο για ένα ωραίο και αποδοτικό ψέμα; Μήπως “Αρχή” της Εταιρίας ήταν απλώς η “Κινητική Αρχή” που θεσπίστηκε το 1817 στην Κων/πολη;

Ο πυρήνας των ιστορικών πηγών για την Εταιρία

Εμμανουήλ Ξάνθος

Πληροφορίες για την Εταιρία μας δίνει ο Εμμανουήλ Ξάνθος σε τρία, βασικά κείμενά του. Ο Σκουφάς πέθανε ξαφνικά, το 1818. Δεν σώζεται κανένα κείμενό του σχετικό με την Εταιρία. Ο Τσακάλωφ πέθανε το 1851 (ένα χρόνο πριν τον Ξάνθο) αφήνοντας μηδενικές πληροφορίες, επιπλέον δε, αρνούμενος να μιλήσει, όταν τον κάλεσε ο Αναγνωστόπουλος. Ο Ξάνθος είναι ο μόνος από τη γνωστή τριάδα που μίλησε, και υπεύθυνοι γι’ αυτό είναι δυο άλλοι: ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος και ο Ιωάννης Φιλήμων. Ο δεύτερος, γραμματέας του Δημ. Υψηλάντη, εξέδωσε την πρώτη ιστορία της Φιλικής Εταιρίας το 1834 (Δοκίμιον Ιστορικόν). Βασικός του πληροφοριοδότης υπήρξε ο πρώτος, ένα σημαίνον πρόσωπο της Εταιρίας. Σύμφωνα λοιπόν με τον Φιλήμονα, τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρίας ήταν οι Σκουφάς, Τσακάλωφ και Αναγνωστόπουλος, ενώ ο Ξάνθος, που εμφανίζεται να προσχωρεί στην Εταιρία το 1817, περιγράφεται επιπλέον (προφανέστατα από τις πληροφορίες του Αναγνωστόπουλου) ως  ανυπόληπτος, δειλός και καταχραστής των χρημάτων της. Ο Ξάνθος πληροφορείται τα καθέκαστα και σπεύδει να υπερασπιστεί την υπόληψή του και τον κεντρικό ρόλο του στην Εταιρία. Η διαδικασία αυτή θα διαρκέσει πολλά χρόνια. Το 1835 γράφει στη Βλαχία όπου έμενε, το “Ιστορικόν Υπόμνημα περί της συστάσεως της Εταιρίας των Φιλικών”, ενώ το 1837 έχει μάθει για το έργο του Φιλήμονα και έχει μετακομίσει στην Αθήνα, όπου γράφει την “Απολογία” συνοδευμένη από διάφορα έγγραφα. Στο έργο αυτό ο Ξάνθος αντικρούει το Δοκίμιο του Φιλήμονα ως προς τον ίδιο, κατηγορώντας τον Αναγνωστόπουλο.

Ιωάννης Φιλήμων

Ο Φιλήμων λαμβάνει γνώση και το 1839 δηλώνει με άρθρο στην εφημερίδα “Αιών” που ο ίδιος εξέδιδε, ότι λόγω άγνοιας αδίκησε τον Ξάνθο. Τονίζει μάλιστα το γεγονός ότι ο Ξάνθος ζει σε συνθήκες έσχατης πενίας και κατακρίνει την Πολιτεία γι αυτό. Ο Αναγνωστόπουλος αντιδρά: δίνει απάντηση με συνοδευτικά γράμματα στον Φιλήμονα, αλλά ο τελευταίος δεν τη δημοσιεύει. Η συνέχεια είναι περισσότερο απροσδόκητη, καθώς το 1843 ο Ξάνθος διεκδικώντας οικονομική βοήθεια, υποβάλλει στην Εθνοσυνέλευση μιαν αναφορά στην οποία μιλά για τέσσερις πρωτεργάτες της Εταιρίας: Σκουφά, Τσακάλωφ, Αναγνωστόπουλο και Ξάνθο. Από την άλλη πλευρά, ο Αναγνωστόπουλος θα παραδεχθεί ότι κατηχήθηκε στην Εταιρία το 1816, επιμένει όμως ότι ο Ξάνθος δεν ανήκει στους πρωτεργάτες.

Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος

Το 1845 ο Αναγνωστόπουλος καλεί τον Τσακάλωφ που τότε ζούσε στη Μόσχα, να διαψεύσει τον Ξάνθο, όμως ο Τσακάλωφ εξακολουθεί τη σιωπή του ζωντανού-νεκρού που έχει υιοθετήσει μετά τη δολοφονία του εταιριστή Γαλάτη (1819) και τη δολοφονία του Καποδίστρια, επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα και το στοιχείο της εχεμύθειας που του απέδιδαν όσοι τον γνώριζαν. Την ίδια χρονιά ο Ξάνθος εκδίδει τα “Απομνημονεύματα” του συνοδευμένα με αρκετά γραπτά ντοκουμέντα. Η αντίδραση του Φιλήμονα είναι άμεση και -κυρίως- αρνητική. Δηλώνει απογοητευμένος από τον προσωπικό και ελλειμματικό χαρακτήρα τους. Το περιεχόμενο των Απομνημονευμάτων είναι παραπλήσιο με την “Απολογία”.

Ξάνθος ή Αναγνωστόπουλος;
Αν και η σύγκρουση των δυο φιλικών ταλάνισε την διερεύνηση της Ιστορίας, βλέποντας τα πράγματα εκ των υστέρων, το συμπέρασμα που βγαίνει, είναι ότι η σύγκρουση αυτή βοήθησε πολύ στο μερικό ξεκαθάρισμα του πιο αδιερεύνητου τμήματος της Ιστορίας του 1821. Αμφότεροι επιβεβαίωσαν μέσω των γραπτών τους τα στοιχεία του χαρακτήρα τους, αμφότεροι περιέπεσαν σε αντιφάσεις, φανερώνοντας ότι ο καθένας είπε κάποια ψέματα. Ο Αναγνωστόπουλος δεν ανήκε στους πρωτεργάτες της Εταιρίας. Εισήλθε λίγο αργότερα και η μεγάλη του κινητικότητα καταγράφεται με καθαρότητα. Φαίνεται αρκετά πιθανόν ότι ο Αναγνωστόπουλος δεν ενήργησε κακόβουλα στο θέμα των ιδρυτών, όμως αυτό σχετίζεται με το ξεκαθάρισμα του ποιοι ήταν οι ιδρυτές και ποιοι οι πρωτεργάτες μέσα στην Εταιρία, αφού δεν ήταν υποχρεωτικό αυτοί να συμπίπτουν (θα το εξετάσουμε στη συνέχεια). Ο Ξάνθος από την άλλη πλευρά, ουδέποτε μπόρεσε να δικαιολογήσει πειστικά τη συμμετοχή του στην ιδρυτική ομάδα, αν και η εκδοχή του αποτελεί (στο μεγαλύτερο τμήμα της) την κυριαρχούσα σήμερα άποψη για την Εταιρία.

Αθανάσιος Τσακάλωφ

Όχι μόνον δεν έδωσε κάποιο γραπτό ντοκουμέντο της περιόδου 1814-16, αλλά επιβεβαίωσε έμμεσα τις δυο φάσεις της Εταιρίας: μια, σχετικά γνωστή από πολλές πηγές (1817-21) και την πολύ σκοτεινή (1814-16). Η δική του, πολύ γνωστή δραστηριότητα μετά το 1817, δίνει τροφή στον ισχυρισμό του Αναγνωστόπουλου ότι τη χρονιά εκείνη κατήχησε ο Σκουφάς τον Ξάνθο στην Κων/πολη. Η επιβεβαίωση της γνωριμίας του Ξάνθου με τους Σκουφά και Τσακάλωφ, ήδη το 1813 τον κατέταξε τελικά στους ιδρυτές της Εταιρίας, μιας Εταιρίας όμως που μόνον ο ίδιος καταγράφει. Και η καταγραφή του περιέχει σημαντικά κενά, πολλές γενικολογίες και αρκετές καίριες αντιφάσεις, κάτι που γεννά ερωτηματικά και για τους άλλους δυο ιδρυτές της Εταιρίας.
Από την άλλη πλευρά, φαίνεται πως η δεινή του θέση το 1843 θα τον αναγκάσει να πει ένα χαζό ψέμα: τοποθετεί μεταξύ των ιδρυτών τον Αναγνωστόπουλο, ενώ ο Αναγνωστόπουλος παραδέχεται το οφθαλμοφανές από τα υπάρχοντα στοιχεία: η δραστηριότητά του ξεκινά το 1816. Κανένα γραπτό ντοκουμέντο δεν προσκομίζει ο Ξάνθος για την πρώτη περίοδο, ούτε βέβαια και ο Αναγνωστόπουλος, τον οποίο ευχαριστεί στα κείμενά του ο Φιλήμων γιατί “από μνήμης” τον βοήθησε πολύ (σαφώς εννούσε ότι συνάντησε απροθυμία και τείχος σιωπής από άλλους). Ούτε ένα γράμμα, ούτε -πολύ περισσότερο- την ιδρυτική πράξη ή κάποιο σχετικό έγγραφο προσκομίζει ο Ξάνθος, που ισχυρίζεται ότι η ίδρυση της Εταιρίας ήταν δική του ιδέα.

Νικόλαος Σκουφάς

Γράφοντας, (πάντα σε τρίτο πρόσωπο) ο Ξάνθος αναφέρει σε αδρές γραμμές τις προσπάθειες μύησης που έκαναν ο Σκουφάς με τον Τσακάλωφ στην Μόσχα, αμέσως μετά την ίδρυση της Εταιρίας, γράφει για τον κεντρικό ρόλο του Σκουφά στην κατάρτιση των εταιρικών κανόνων, δεν έχει όμως τίποτα συγκεκριμένο να πει για τη δική του δραστηριότητα στην αντίστοιχη περίοδο (“ενεργήσας πολλά προς ευδοκίμησιν της εταιρίας”). Επί πλέον, ακόμα και στο τυπικό επίπεδο της ιεραρχίας, παραδέχεται την κατοχή της θέσης που ο ίδιος διεκδικεί (στην πρώτη περίοδο) από τον Νικόλαο Γαλάτη. Όσο για την “Κινητική Αρχή” που συγκροτείται το 1817, αυτή προβλέπει και θέση για τον Καποδίστρια. Στη σφραγίδα περιλαμβάνεται και το αρχικό γράμμα του δικού του ονόματος. Για ποιον Καποδίστρια όμως; Πρόκειται όντως για τον “αναζητούμενο αρχηγό”, όπως λέει ο Ξάνθος, ή για τον “ήδη αρχηγό”;

Είναι πιθανή μια άλλη εκδοχή;
Αυτά είναι λίγα μόνον από τα εκατοντάδες ερωτήματα που αντιμετωπίζει όποιος ψάξει να βρει τα ίχνη της Εταιρίας. Κάποια απαντιούνται σχετικά εύκολα, κάποια όμως παραμένουν αναπάντητα. Σ’ όλη τη διάρκεια του 19^ου αιώνα η ελληνική και ξένη ιστοριογραφία δυσκολεύεται πολύ στο θέμα “Εταιρία” (ακόμα και το όνομά της είναι άγνωστο σε πολλούς). Όσο για την ιδρυτική ομάδα, ο Αναγνωστόπουλος εμφανίζεται συχνότερα του Ξάνθου, δεν λείπουν όμως και άλλες εκδοχές  με περισσότερα ή λιγότερα από τρία, ονόματα. Σχεδόν καθολική, αλλά και πειστική φαίνεται η αποδοχή και η πρωτοκαθεδρία του Σκουφά. Ο Τσακάλωφ φαίνεται “ισόβαθμος” αλλά με διαφορετική αρμοδιότητα: περισσότερα ταξίδια από τον Σκουφά που εμφανίζει έντονη δράση στη Μόσχα. Στον 20^ο αιώνα τα πράγματα δεν είναι πολύ καλύτερα. Η απλοϊκότητα με την οποία παρουσιάζεται στην κοινή ιστορία η Φιλική Εταιρία, είναι εντυπωσιακά αντιφατική με τα γεγονότα που έχουν καταγραφεί.
Η ιστορία της Εταιρίας εμφανίζεται ιδιαίτερα υποτιμημένη από τους ιστορικούς, μέχρι και σήμερα. Ακόμα και η κρίση που πέρασε η Εταιρία ως το 1817, ακόμα και οι μεγάλες ταραχές που εμφανίστηκαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες στη συνέχεια, ακόμα και η αντιπαλότητα του κύκλου της Πίζας έναντι του Αλ. Υψηλάντη δεν έχει τονιστεί, ιδιαίτερα μάλιστα δεν έχουν αξιοποιηθεί συνδυαστικά οι πληροφορίες που σώζονται και αφορούν σε εταιρικά πρόσωπα που εμφανίζονται μετά την έκρηξη της Επανάστασης σε σημαίνοντες ρόλους (π.χ. ο Νέγρης και ο Δικαίος). Εντύπωση προκαλεί και η απουσία σύνδεσης των εσωτερικών συγκρούσεων που εκδηλώνονται μόλις πατά το πόδι του στην Πελοπόννησο ο Δ. Υψηλάντης με τους εμφύλιους που θα ακολουθήσουν. Γενικότερα, η Φιλική Εταιρία εμφανίζεται ως ένας παράπλευρος υποβοηθητικός μηχανισμός, και όχι ως ιδεολογικός πυρήνας. Η παραμέριση της Εταιρίας εμφανίζεται ιδιαίτερα στη νεωτερική ιστορική σχολή και δείχνει αντίστοιχη της δράσης του Αλ. Υψηλάντη στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, του Δ. Υψηλάντη στον Ελλαδικό χώρο, της δράσης του Δικαίου στην Πελοπόννησο, του Ιωάννη Ζαμπέλιου στα Επτάνησα, του Ιωάννη Παπαρρηγόπουλου, του Ιωάννη Βλασσόπουλου, του κύκλου της Πίζας, της Φιλόμουσου Εταιρίας του Καποδίστρια. Η μαρξιστική σχολή με τη σειρά της στηρίζεται στις ιδιότητες των Σκουφά, Τσακάλωφ, Ξάνθου, για να προβάλει τη θέση της ταξικής επανάστασης. Τα ερωτήματα όμως ως προς τα γεγονότα δεν μπορούν να έχουν προκατάληψη. Καίρια ερωτήματα έχουν ήδη εντοπίσει οι μελετητές των κειμένων του Ξάνθου. Ο Ξάνθος αντιφάσκει ως προς τις ημερομηνίες. Μιλάει με ασάφεια για τη χρονολογία ίδρυσης της Εταιρίας, αλλά και με χαρακτήρα πρωθύστερου, αφού συνδέει την ανάγκη ίδρυσης μιας Εταιρίας καθαρά Ελληνικής με την αδιαφορία όσων λαμβάνουν μέρος στο Συνέδριο της Βιέννης έναντι του ελληνικού προβλήματος. Κάτι τέτοιο δεν δικαιολογείται, αφού οι όποιες αποφάσεις του Συνεδρίου έπονται του Σεπτεμβρίου ή του Νοεμβρίου 1814 που αναφέρει ως ιδρυτική ημερομηνία ο Ξάνθος. Υπάρχουν όμως δυο ακόμα αξιοπρόσεκτα στοιχεία: Α) ο χαρακτήρας του Ξάνθου ουδόλως επιβεβαιώνει το επίπεδο του προβληματισμού που ο ίδιος θέτει περί της κήρυξης μιας Επανάστασης που θα λαμβάνει υπόψιν τη διεθνή πολιτική σκηνή. Β) Έχει επικρατήσει σε τμήμα της Ιστορίας να αναφέρεται ως ημερομηνία ίδρυσης της Εταιρίας η 14^η Σεπτεμβρίου 1814. Η άκρως συμβολική αυτή ημερομηνία, τοποθετεί εκ των προτέρων την Επανάσταση στη μια από τις δυο, γνωστές, αντιμαχόμενες πλευρές: την “παραδοσιακή” που συγκρούεται με την “νεωτερική”. Η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού παραπέμπει στην επικράτηση του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του Ρωμαϊκού κράτους με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη. Ο συμβολισμός αυτός ολοκάθαρα υπονοεί την επανάσταση των Ρωμαίων, δηλαδή των Χριστιανών με στόχο την ίδρυση / ανασύσταση ενός πολυεθνικού Χριστιανικού Κράτους με κέντρο την Κωνσταντινούπολη. Η θέση αυτή αποτελεί τον αντίποδα της τάσης και της πλευράς που τελικά επικράτησε. [Μετά τις εσωτερικές συγκρούσεις της Επανάστασης προέκυψε ένα εθνικό κράτος στα πρότυπα των δυτικών κρατών, όπου η ηγεσία της χριστιανικής εκκλησίας ανήκε στον μονάρχη]. Η ίδια η Φιλική Εταιρία μας εμφανίζει μέσω (και) του Ξάνθου την περίφημη σύγκρουση προσδιορισμού της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας. Τα κείμενα και τα σύμβολα μόνον που θα χρησιμοποιήσουν οι Υψηλάντες αρκούν για να επιβεβαιώσουν πλήρως μια διεθνική Επανάσταση, την Επανάσταση των Ρωμαίων. Η κρατική ιστορία (που σήμερα αλλάζει περαιτέρω) έχει καταγράψει μια εθνική Επανάσταση. Την επανάσταση των Ελλήνων που μπορούν να είναι χριστιανοί μόνον μέσα σε όρια κρατικά. Η τακτική του ελληνικού κράτους και οι ευρύτερες συνθήκες, οδήγησαν τελικά στην αντίστροφη χρήση των όρων, που με τη σειρά τους οφείλονται στους διαφορετικούς ορισμούς του “Έθνους”. Αυτοί που σήμερα υπερασπίζονται την εθνική ιστορία, το εθνικό κράτος, είναι σε μεγάλο βαθμό, συνειδητά ή όχι, οι υποστηρικτές της διεθνικής Επανάστασης του 1821. Αντίστοιχα, οι αυτοπροσδιοριζόμενοι σήμερα ως διεθνιστές, υποστηρίζουν συνειδητά ή όχι, την πλήρη υπαγωγή των εθνών στην πολιτική διοίκηση ενός αεθνικού  κράτους. Η διαμάχη περί της πορείας του ελληνικού κράτους δεν έχει παύσει από τη στιγμή της γέννησής του και η ιστορία της πορείας προς την Επανάσταση, ίσως να επιβεβαιώνει την ίδια διαμάχη. Στο ερώτημα αν υπάρχει άλλη, τελείως διαφορετική εκδοχή για την Εταιρία που οργάνωσε την Επανάσταση του 1821, η απάντηση είναι “ναι” και έχει ακουστεί πολλάκις. Μια πρώιμη, συνοπτική καταγραφή της περιλαμβάνεται στην Ιστορία του κληρικού Αμβρόσιου Φραντζή. Την παραθέτουμε ασχολίαστη προς το παρόν, επιφυλασσόμενοι για μια μελλοντική διαπραγμάτευση. Το ερώτημα που αβίαστα προκύπτει, είναι: Γιατί δεν αντέκρουσε ο Ξάνθος αυτή την άποψη; Την έκρινε τόσο “τρελή” ώστε να μην αξίζει ούτε μνείας;
Φραντζής – Επιτομή της Ιστορίας της αναγεννηθείσης Ελλάδος, Τ.1, σελ.70-77

Αμβρόσιος Φραντζής

(Μόλον ότι το Δοκίμιον του Ιω. Φιλήμονος ορίζει ρητώς τας αρχάς και τα πρόσωπα της φιλικής εταιρίας, ημείς ερευνήσαντες διεξοδικώτερον τα περί αυτής, εκρίνομεν αναγκαίον να τα εκθέσωμεν ενταύθα, ως τα παρελάβομεν από απαθή και ευσυνείδητα υποκείμενα, καλώς ειδότα άπαντα εις το αντικείμενον τούτο διατρέξαντα).
Αυτουργός, (ή μάλλον δεύτερος συνεργός) του έργου τούτου εφάνη ο εκ Βελεστίνου της Θετταλίας περίφημος Ρήγας ο Φερραίος, του οποίου τα μεν σχέδια προώδευσαν αρκετά, αλλ’ ο αείμνηστος εκείνος ανήρ προδοθείς, εφονεύθη.
Της εν έργω αποπερατωθείσης Φιλικής Εταιρίας ο σχεδιαστής εστάθη μετά ταύτα ο ηγεμών της Βλαχίας Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (ο και φιραρής, δραπέτης) επωνομασθείς, όστις εγκαταλιπών τον θρόνον της ηγεμονίας του κατέφυγεν εις το Ρωσσικόν Κράτος (το 1784) διατελέσας ζων υπέργηρως μέχρι του 1817, ότε και ετελεύτησεν αφίσας μίαν μόνην θυγατέρα. Ο περί ου ο λόγος Αλ. Μαυροκορδάτος Φιραρής ανήρ ων πολυμαθής, έτι δε και εστολισμένος με ηθικάς αρετάς, αληθής φίλος του Έθνους του, ευσεβής περί τα Ανατολικά ορθόδοξα δόγματα, σεβόμενος παρά πάντων δι’ όλα αυτά, απεστρέφετο με άσπονδον μίσος εσωτερικώς την Οθωμανικής καταδυναστείαν· έχων δε πολυπειρίαν και γνώσεις πολλάς του κόσμου, ως εκ της πολυμαθείας και της φυσικής του αγχινοίας, διαμένων δε και εις Κράτος ορθόδοξον, και ενασχολούμενος περί την φιλολογίαν, και την των θείων γραφών μελέτην (ούτος εξέδωκε το τρίγλωσσον λεξικόν εις Ελληνικήν, Γαλλικήν και Ιταλικήν διάλεκτον), λαβών δε και πολλάς μυήσεις διαφόρων Εταιριών, συνέταξεν οργανισμόν της Ελληνικής Εταιρίας, χωρίς να γνωρίση ουδείς άλλος τα περί του οργανισμού τούτου.
Ότε δε ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης (πατήρ του Αλ. Υψηλάντου Ηγεμών ων της Βλαχίας) εδραπέτευσε πανοικί το 1806 και προσέφυγεν εις το Ρωσσικόν Κράτος, τότε και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος Φιραρής λαβών έντευξιν μετ’ αυτού, και επιτυχών ομόφρονά του τον Κωνσταντίνον Υψηλάντην, αφ’ ου πρώτον εγνώρισε την κατά της Οθωμανικής εξουσίας αποστροφήν του, ορκίσας αυτόν προηγουμένως τω ενεπιστεύθη, και τω διεκοίνωσε τον σχεδιασθέντα παρ’ αυτού οργανισμόν της Φιλικής Εταιρίας. Ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης αναγνούς τον οργανισμόν, εγνωμοδότησεν ευθύς, ότι να μείνη εις μεγίστην εχεμύθειαν, ως έργον υψηλόν και χρήζον πολλών γνώσεων και βοηθειών, και τότε μεν έμεινε το έργον εις σιωπήν.
Αλλ’ ότε ο Ιωάννης Α. Καποδίστριας (το 1812) απελθών εις την Ρωσσίαν, απέκτησε, δια τας υψηλάς γνώσεις και την απέραντον πολιτικήν του, την παρά του Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου εγνωσμένην προς το υποκειμενόν του υπόληψιν, τότε και ο Αλ. Φιραρής εκοίνωσε τον οργανισμόν της Φιλικής Εταιρίας εις τον Καποδίστριαν, εξαιτήσας την περί τούτου γνωμοδότησίν του. Ο δε Ι. Καποδίστριας με πολλάς και διαφόρους προσθαφαιρέσεις υπεστήριξε μεν ως βάσιν τον, περί ου ο λόγος οργανισμόν, τρέφων εν εαυτώ και ούτος την περί τούτου υπεράσπισιν και την πραγματικήν ενέργειαν, αλλ’ εζήτει αρμοδίαν ευκαιρίαν και περίστασιν (έχων προηγουμένως ως βάσιν την εις το Ελληνικόν ομογενές έθνος του διάδοσιν των εκ της παιδείας φώτων), δια να επιτύχη του σκοπού, και δια τινός άλλης βοηθητικής δυνάμεως ή μέσου να θέση εις την απαιτουμένην ενέργειαν το σπουδαίον αυτό πράγμα.
Κατά δε το 1814 συγκροτηθέντος εν Βιέννη Συμβουλίου των Βασιλέων της Ευρώπης, αφού πρώτον απεπερατώθησαν τα κατά τον Ναπολέοντα, τα αφορώντα την ιεράν Συμμαχίαν, κτλ., γνωρίσας ο Ι. Καποδίστριας, ότι ήτον αρμοδία η περίστασις, δια να κεντήση την περί των Ελλήνων χορδήν, προλαβών ωμίλησεν ιδιαιτέρως περί του αντικειμένου τούτου μετά του Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου, δια να λάβη η Α. Μ. πρόνοιαν και περί του κατατυραννουμένου τούτου έθνους, προσθείς, ότι άλλον μετά Θεόν προστάτην δεν έχει, ει μη το ομόθρησκον Ρωσσικόν Κράτος, αλλ’ ο Αυτοκράτων τω απεκρίθη, «δος συ την αιτίαν εις μίαν των συνεδριάσεών μας, και εγώ αναλαμβάνω το βάρος». Επί τω λόγω τούτω του Αυτοκράτορος ο Ι. Καποδίστριας εν μια των Συνεδριάσεων ενώπιον των Βασιλέων και αντιπροσωπευόντων αυτούς, είπε· «νομίζω χρέος των Υ.Υ.Μ.Μ. το να λάβετε οποίαν δήποτε εγκρίνετε πρόνοιαν και δια το παρά της Οθωμανικής εξουσίας καταδυναστευόμενον Ελληνικόν έθνος, το οποίον υποφέρει τόσους αιώνας τον τυραννικόν Οθωμανικόν ζυγόν, και το οποίον διακινδυνεύει να πέση εις την τελευταίαν εξόντωσιν και τον μηδενισμόν· όθεν δεν μοι φαίνεται δίκαιον το να αδιαφορήσωσιν αι Υ.Υ.Μ.Μ.».
Επί τη προτάσει του Ι. Καποδιστρίου υπολαβών ο Μέττερνιχ απήντησε· «Κύριε Κόμη! η Ευρώπη δεν γνωρίζει Έλληνας, γνωρίζει Κράτος Οθωμανικόν, υπό το οποίον είναι υπεξούσιοι οι κατοικούτνες εις την Ελλάδα Έλληνες. Επ’ αυτώ τούτω, φαίνεται Κύριε Κόμη, δυϊσχυρίσθης τόσον, και άφισες έξω τον σύνδεσμον της ιεράς Συμμαχίας το απέραντον Οθωμανικόν Κράτος· αλλά δεν επιτυγχάνεις των περί τούτων ελπίδων σου». Ο Αυτοκράτων Αλέξανδρος αναλαβών την ομιλίαν του Μέττερνιχ είπεν· «Οι Έλληνες δια της θείας Προνοίας και της Ευρωπαϊκής αιχμής θέλουν ελευθερωθή εγκαίρως, και κατά τα αρχαία πατρογονικά των δίκαια θέλουν μείνει ελεύθεροι, αυτόνομοι, και ανεξάρτητοι». Επί τούτω ο Ιωάννης Α. Καποδίστριας έπαυσε την περί του αντικειμένου τούτου ομιλίαν του.
Μετ’ ου πολύ δε συντάξας και μορφώσας σχέδιον περί μιας φιλομούσου Ελληνικής Εταιρίας αφορώσης την περί την παιδείαν και τα φώτα προόδου του Ελληνικού έθνους, παρέδωκεν αυτό εις τον διδάσκαλον Άνθιμον Γαζήν (διατρίβοντα αυτόσε), τον οποίον και καθοδηγήσας ως έδει, επαρουσίασεν εις τον Βασιλέα της Πρωσίας, και εις τον Αυτοκράτορα Αλέξανδρον, οίτινες συνεισέφερον κατά πρώτον ανά 1000 φλωρία Ολλανδικά έκαστος, κατά συνέπειαν των οποίων συνεισέφερον και άλλοι πολλοί των επισήμων διαφόρους χρηματικάς ποσότητας, ώστε εκ του έργου της φιλομούσου αυτής Εταιρίας, και εκ των χρηματικών αυτών συνεισφορών εσυστήθησαν διάφοροι Ελληνόπαιδες εις τα σχολεία της Ευρώπης, η περαιτέρω δε φροντίς έμενε να ενεργηθή προϊόντος του χρόνου· και ούτως η φιλόμουσος αύτη Εταιρία επροχώρει βαθμηδόν, ήτις συνηνωμένη με την πρόοδον της παιδείας και των φώτων, απεκατέστη ενός ολίγου ζύμη της Φιλικής Ελληνικής Εταιρίας. Επανελθών δε ο Ι. Καποδίστριας εις τα της υπηρεσίας του χρέη, εκοίνωσεν άπαντα τα διατρέξαντα προς τους Α. Μαυροκορδάτον Φιραρήν και Κωνσταντίνον Υψηλάντην, προσθείς, ότι είναι αναγκαίον πολλά να διακοινωθή το έργον τούτο της φιλομούσου Εταιρίας, και να ενεργήται (ει δυνατόν) πανταχόθεν, του οποίου η κατ’ επιφάνειαν μεν ενέργεια να ήναι τοιαύτη· «πρόοδος των φώτων και της παιδείας», υποκεκρυμμένως δε και μετά πολλής εχεμυθείας, «ελευθερία των Ελλήνων» τότε δε να ανακαλυφθή το δεύτερον, ότε τα φώτα της παιδείας διαδοθώσι, και εν ταυτώ ότε φανή κατάλληλος εποχή. Και ταύτα μεν τα παρά του Ιωάννου Καποδιστρίου μέχρι τούδε επί τούτω πραχθέντα (πολλά και άλλα επράχθησαν κατά συνέπειαν τούτων παρά του Ι. Καποδιστρίου, τα οποία παραλείπομεν, ως μη ειδότες αυτά διακεκριμένως).
Ο δε Κωνσταντίνος Υψηλάντης ακολούθως εκοίνωσε τον σκοπόν και το πνεύμα της Φιλικής Εταιρίας εις τον υιόν του Αλεξ. Υψηλάντην, ούτος δε πολύν ζήλον υπέρ ελευθερίας, και με ψυχήν στρατιωτικήν γενναίαν επερίμενε πότε να ίδη την έναρξιν της κατά του τυράννου Ελληνικής αποστασίας. Έχων δε εμπιστοσύνην εις τον Σκουφάν, δια να διαδοθή ταχύτερον, έδωκεν εις αυτόν τον οργανισμόν της Φιλικής Εταιρίας (το 1815), παραγγείλας αυτώ να διαδοθή μεν, αλλ’ εις επισήμους κατά πρώτον και νουνεχείς, και προ πάντων να διατηρηθή όσον τον δυνατόν η εχεμύθεια κτλ. Ο δε Σκουφάς έχων πάλιν σχέσιν με τον Τζακάλοφ, και ο Τζακάλοφ με τον Ξάνθην, ο δε Ξάνθης με τον Αναγνωστόπουλον, διεκοίνωσαν και μεταξύ των, και εις άλλους πολλούς όσους εγνώριζον οικειοτέρους και πιστότερους, το μυστήριον της Φιλικής Εταιρίας, έχοντες κέντρον αρχής τον Αλ. Υψηλάντην και τους λοιπούς· και ούτω διαδοθείσα προώδευεν εξηπλουμένη η Φιλική Εταιρία. Ο δε Αλέ. Υψηλάντης τοις υπέσχετο, ως δηλούται από τας προκηρύξεις του, ότι θέλει είναι Σύμμαχος και η Ρωσσία (ίσως ήθελεν είσθαι, αλλ’ όχι με τοιούτους καπνούς μυελών), και ως εκ τούτων οι προρρηθέντες τέσσαρες ο Σκουφάς, ο Τζακάλοφ, ο Ξάνθης και ο Αναγνωστόπουλος ήρξαντο να διαδίδωσι το μυστήριον της Φιλικής Εταιρίας από το 1816, μυήσαντες κατά πρώτον εις πολλούς και διαφόρους επιτηδείους μεν, αλλ’ ασημάντους Έλληνας, επιθυμούντες την όσον τάχιον καταστροφήν της Οθωμανικής καταδυναστείας δια της ενάρξεως της αποστασίας.
Το καραβάκι της Ιστορίας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ Κ., Εμμανουήλ Ξάνθος ο Φιλικός, Καστανιώτης, 2005
• ΓΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ Τ., Φιλικά Κείμενα – Ξάνθου Απολογία – Αναγνωστόπουλου Παρατηρήσεις, Περιοδικό Μνημοσύνη, Τόμος 7^ος, 1978-79
• ΦΙΛΗΜΟΝΟΣ Ι., Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Φιλικής Εταιρίας, 1834
• ΦΡΑΝΤΖΗ Α., Επιτομή της Ιστορίας της αναγεννηθείσης Ελλάδος, Τόμος 1^ος, 1839
• ΞΑΝΘΟΥ ΕΜ., Ιστορικόν Υπόμνημα περί της συστάσεων της Εταιρίας των Φιλικών, 1835
• ΞΑΝΘΟΥ ΕΜ., Απομνημονεύματα περί της Φιλικής Εταιρίας, 1845

Το αλίευσα ΕΔΩ

Ο Πόντος στην Εθνεγερσία

• Δημήτρης Νατσιός

«Είναι δε εις θέσιν οι Πόντιοι να αποτελέσουν τους φρουρούς του Ελληνισμού. Εν πρώτοις, είναι έργον εις το οποίον έχουν συνηθίσει από αιώνων. Περιβαλλόμενοι εν τη απομακρύνσει των από ξένα φύλα, παλαίοντες διαρκώς προς αυτά, αφομοιούντες παρά αφομοιούμενοι, αποτελούσι τον ισχυρότερον τύπον της ελληνικής φυλής». (Στρατηγός Καθενιώτης, σύμβουλος του Ελευθερίου Βενιζέλου).

Ήταν Μάιος του 1453, όταν έπεφτε στην πόλη του Ρωμανού, «ο τελευταίος Έλληνας». Ένα μοιραίο, κατά Καβάφη, πουλί, έφερε στην Τραπεζούντα των Μεγάλων Κομνηνών την ζοφερή είδηση: «Η Ρωμανία πάρθεν». Μετά από 8 χρόνια ο Πορθητής κυριεύει και την αυτοκρατορία του Πόντου. Αρχίζει η μακρά περίοδος της αιχμαλωσίας. Μία-μία οι ελληνικές αυτοκρατορίες, που συστάθηκαν μετά την άλωση της Πόλης από τους Φράγκους, θυσιάζονται για να σωθεί η Δύση.

Η Δύση που αφού σφετερίστηκε, σύλησε και δήωσε το «Βυζάντιο», προσπάθησε τους επόμενους αιώνες να αλώσει και πολιτιστικά τον Ελληνισμό. Η καθ’ ημάς Ανατολή καθυβρίζεται, υποτιμάται, η συμβολή της στον ευρωπαϊκό πολιτισμό αποκρύπτεται. Για 400 και 500 χρόνια η Ρωμηοσύνη, εκτός από το μαχαίρι του Τούρκου, υπομένει τις ιεραποστολικές ορδές των Λατίνων. Τρώνε τα θεριά αλλά η μαγιά μένει. Το 1962 ο Ουνίτης πατριάρχης Μάξιμος Δ’ ομολογούσε κυνικότατα στην Β’ βατικάνειο σύνοδο: «Ο σουλτάνος ζητούσε από τους Έλληνες φόρους και δοσίματα. Αντίθετα η λατινική Δύση αξίωνε το σώμα και την ψυχή, την υποταγή του πνεύματος, τον στραγγαλισμό της ελευθερίας». Ή όπως το λέει ο Άγιος των Σκλάβων, Κοσμάς ο Αιτωλός: «Και τι; Άξιος ήτο ο Τούρκος να έχη βασίλειον; Άλλ’ ο Θεός του το έδωκε διά το καλόν μας. Και διατί δεν ήφερεν ο Θεός άλλον βασιλέα… Διότι ήξευρεν ο Θεός πως τα άλλα ρηγάτα (σ.σ. τα ευρωπαϊκά) μας βλάπτουν εις την πίστιν και ο Τούρκος δεν μας βλάπτει, άσπρα δώστ’ του και καβαλλίκευσέ τον από το κεφάλι». Εδώ στην πολύπαθη Ρωμηοσύνη συνέβη το εξής ιστορικώς πρωτόγνωρο. Να αγωνίζεται ένα έθνος να περισωθεί όχι από τον κατακτητή που δεσμεύει την ελευθερία του σώματος, αλλά από αυτούς που επιχειρούν να περιορίσουν την πνευματική του ελευθερία. Το Γένος όμως δεν χάνεται, έχει την κιβωτό του, την Εκκλησία, τον θεματοφύλακα της ταυτότητας του Ελληνισμού. Έτσι φτάσαμε στο ’21.

Συνηθίζουμε οι σύγχρονοι Έλληνες να γιορτάζουμε την επέτειο της Εθνικής Παλιγγενεσίας και να περιοριζόμαστε μόνο σε γεγονότα που έχουν σχέση με την δημιουργία του λυμφατικού νεοελληνικού κρατιδίου. Η Μικρά Ασία, ο Πόντος, εκεί που μέχρι το 1922 επιβίωνε ακραιφνής Ελληνισμός, απουσιάζουν προκλητικά από τις επίσημες ιστοριογραφίες με αποτέλεσμα να δημιουργείται η άποψη πως οι Έλληνες του Πόντου, που μας ενδιαφέρουν στο παρόν αφιέρωμα, περίπου συνεργάστηκαν με τους Τούρκους ή στην καλύτερη περίπτωση, παρέμειναν απαθείς και αμέτοχοι κατά την Επανάσταση. Ξέρουμε πολλά για την περίοδο της Τουρκοκρατίας στον ελλαδικό χώρο. Και ο Πόντος; εκεί όπου κατοικούσε «το ισχυρότερον ελληνικό φύλο», τι έκανε την περίοδο της σκλαβιάς; Μετά το ’22, ίσως με έκπληξη έμαθαν οι Ελλαδίτες ότι εσφάγησαν 1.500.000 Έλληνες της Μ. Ασίας και άλλα 2.500.000 εκ. προσφυγοποιήθηκαν. Πώς κατόρθωσαν αυτοί οι τελευταίοι Ρωμιοί να διατηρήσουν την εθνική συνείδηση ζωντανή για τόσους αιώνες; Και όμως εκεί στα βουνά και στα μοναστήρια του Πόντου επέζησε ο φρουρός του Ελληνισμού, ο Πόντος. Ένα τραγούδι της εποχής λέει: «Έρθεν ο Τούρκον ο κακόν κι εκόνεψεν σην χώραν/ τ’ ομάλα (πεδιάδες) Τούρκ’ς εγόμωσεν (γέμισε) και τα βουνά λεβέντους.» Πάνω στα βουνά του Πόντου «οι κλέφτες», οι «εσχιάδες» (=εκδικητές), όπως αποκαλούνταν στον Πόντο, ανακουφίζουν τους πληθυσμούς από τις ατιμίες και κακουργήματα των δυναστών. Πολλοί κάτοικοι για να διαφυλάξουν την ορθόδοξη πίστη καταφεύγουν στην θρησκευτική προσποίηση. Έχουμε χιλιάδες κρυπτοχριστιανούς, Σταυριώτες ονομάστηκαν, παίρνοντας το όνομα αυτό από το κατεξοχήν κρυπτοχριστιανικό χωριό, το Σταυρίν της Αργυρούπολης. Το μεγάλο ψυχικό δράμα του κρυπτοχριστιανισμού, μία κατάσταση μεταβατική των Χριστιανών προς τον εξισλαμισμό, σε ορισμένες περιοχές της Μικράς Ασίας κράτησε ολόκληρους αιώνες (από το β΄μισό του 17ου αι. ως το 1856, τότε που δημοσιεύτηκε το Χάτι-Χουμαγιούν. Και εξασφάλισε το δικαίωμα της ανεξιθρησκίας στις εθνότητες της Τουρκίας), για μερικούς μέχρι το 1908, τότε που έγινε η ανακήρυξη του τουρκικού Συντάγματος, ενώ για άλλους μέχρι το 1922. Στο σημείο αυτό θα αναφέρω το εξής συνταρακτικό γεγονός στον Πόντο από την εφαρμογή του Χάτι-Χουμαγιούν το 1856: Στο Τσεβισκλκούκ της Ματσούκας αποφασίστηκε από τον Δήμαρχο και τον μουλά, θρησκευτικό αρχηγό των μωαμεθανών, να προσέρχονται για μερικές μέρες από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου, όσοι από τους Κρυπτοχριστιανούς ήθελαν να ομολογήσουν μπροστά τους δημόσια πως είναι χριστιανοί, ώστε δίπλα στα τουρκικά ονόματά τους να καταγραφούν και τα πραγματικά χριστιανικά ονόματά τους. Ήταν η τελευταία μέρα της καταγραφής και είχε δύσει πλέον ο ήλιος. Ο Δήμαρχος ετοιμάζεται να υπογράψει το πρωτόκολλο και να λήξει η διαδικασία. Τότε ο μουλάς Βαϊτζόγλου του λέει: «Μην βιάζεσαι. Περίμενε λίγο.» «Τι να περιμένουμε; Ο ήλιος έδυσε και δεν υπάρχει κανένας», του απαντά ο Δήμαρχος. «Υπάρχει ακόμη ένας, και αυτός είμαι εγώ» απαντά ο μουλάς. Και τον βλέπουν αποσβολωμένοι οι Τούρκοι να γράφει στον κατάλογο: «Γεώργιος Κηρυτόπουλος. Επάγγελμα ιερέας». Αυτά ζούσε ο Ποντιακός Ελληνισμός. Γνώριζε ότι μόνον η διατήρηση της Ορθόδοξης Πίστης θα περιφρουρήσει και την ελληνικότητά του. Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος βροντοφωνάζει ο Πόντιος αρχηγός Υψηλάντης. Πολλοί διακηρύττουν με ανδρεία την πίστη τους. Το στέφανο του νεομάρτυρα τους αναμένει. Όπως γράφει ο καθηγητής Απ. Βακαλόπουλος «Η θυσία τους τόνωσε όχι μόνο το θρησκευτικό συναίσθημα του λαού, αλλά και το πνεύμα της αντίστασης απέναντι των κατακτητών. Έτσι οι νεομάρτυρες στην πραγματικότητα ήσαν και εθνομάρτυρες.».

Φτάνουμε στο 1800. Το σάλπισμα του πρωτομάρτυρα της λευτεριάς Ρήγα μεταφέρεται και στον Πόντο. Στον Θούριό του αναφέρεται στους Πόντιους Μαυροθαλασσινούς: «Λεβέντες Μαυροθαλασσινοί, ο βάρβαρος ως πότε θε να σας τυραννεί». Την ίδια εποχή 4.000 Μπαφραίοι θανατώνονται από τους Τούρκους, ρίχνονται δεμένοι πισθάγκωνα και πνίγονται στον ποταμό Άλυ. Οι πρόγονοι του «φίλου» Ερντογάν» επιδίδονται με μαεστρία στην μόνη τέχνη που διακρίθηκαν και διακρίνονται: την σφαγή του άμαχου πληθυσμού.

Το 1814 ιδρύεται η Φιλική Εταιρεία. Αρχηγός της ορίζεται ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Οι Υψηλάντες ήταν μια από τις αρχοντικές και παλιές ποντιακές οικογένειες του Φαναρίου της Πόλης, κατάγονταν από την Υψηλή, ένα παλιό χωριό του Όφι, στον Πόντο. Την άνοιξη του 1821 ο Αλ.Υψηλαντής κηρύσσει τον πόλεμο της ανεξαρτησίας στη Μολδοβλαχία. Από την πρώτη στιγμή της διακήρυξης περί ελευθερίας του Υψηλάντη, Έλληνες νέοι σπουδαστές σπεύδουν από διάφορα μέρη και οργανώνονται κατά τα πρότυπα του θηβαϊκού «Ιερού Λόχου», με αρχηγό τον Λασσάνη. Πολλοί, ίσως οι περισσότεροι, ήταν Πόντιοι. Στις 7 Ιουνίου του 1821 στο Δραγατσάνι, πέφτουν οι περισσότεροι στο πεδίο της μάχης. Από τους διασωθέντες είναι γνωστά τα ονόματα 19 Ποντίων αγωνιστών του Ιερού Λόχου. Ας σημειωθεί εδώ ότι ο Τούρκος σουλτάνος κήρυξε τον Ιερό Λόχο ως ποντιακή στρατιωτική μονάδα και με την πρόφαση αυτή, έσφαξε τότε τους προκρίτους της Αργυρούπολης. Επί δύο χρόνια οι κάτοικοι της Αργυρούπολης, κι άλλων περιοχών του Πόντου, δεν είχαν δικαίωμα να παίρνουν νερό την ημέρα από τις βρύσες τους, έστω κι αν αυτές βρίσκονταν μέσα στην αυλή τους. Ερμηνεύοντας το φιρμάνι οδηγούμαστε με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι ο Ιερός Λόχος αποτελούνταν στην πλειοψηφία του από Πόντιους φοιτητές.

Από την άλλη μεριά οι Πόντιοι ενίσχυσαν τον μεγάλο αγώνα της ανεξαρτησίας και με χρήματα. Ένα σοβαρό παράδειγμα οικονομικής ενίσχυσης της Ελληνικής Επανάστασης είναι και η περίπτωση του λόγιου άντρα Ηλία Κανδήλη ή Κανδήλογου. Από τη μεγάλη παρουσία που απέκτησε με το εμπόριο, ένα μεγάλο μέρος, 500 λίρες Αγγλίας, το άφησε κληρονομιά στον Αλέξανδρο Υψηλάντη για τη Φιλική Εταιρεία.

Δεν έχουμε δυστυχώς πολλές μαρτυρίες για το θέμα της συμβολής του Πόντου στην Επανάσταση του ’21. Η ολοκληρωτική καταστροφή του Ποντιακού Ελληνισμού συνεπέφερε και καταστροφή των μαρτυριών. Σε γραπτά όμως κείμενα αγωνιστών του ’21 πολλές φορές γίνεται μνεία εκατοντάδες για «Μαυροθαλασσίτες», «Τραπεζούντιους», «Σινωπείς», «Αργυρουπολίτες». Όλοι αυτοί οι μαχητές ήταν Πόντιοι εθελοντές που πολέμησαν γενναία για την απελευθέρωση της πατρίδας. Έδωσε, λοιπόν, και ο Πόντος τον φόρο τον αιματηρό για την ελευθερία της σημερινής πατρίδας μας. Για 100 χρόνια από την επανάσταση του ’21 ανθούσε η ευλογημένη γη των Κομνηνών. Ως την μαύρη μέρα. Και μετά σιωπή, απόκρυψη, άψογη στάση. Τίποτε δεν πρέπει να λεχθεί που θα ερεθίσει τους Τούρκους, η ελληνοτουρκική φιλία δεν πρέπει να διαταραχθεί με ασήμαντες λεπτομέρειες. Η ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, τα μεγαλεία και οι άθλοι της Ρωμανίας να λησμονηθούν. Ανάγκη μεγάλη να μάθει ο εκσυγχρονιζόμενος Ρωμηός πως η ιστορική μνήμη είναι ασυμβίβαστη με την δολοφονική Νέα Τάξη Πραγμάτων. Η μόνη αναφορά που ανέχεται «το εθνικό κέντρο» για τον Πόντο είναι τα συκοφαντικά ανέκδοτα. Θα ακουστούν μεθαύριο στα μηνύματα των επισήμων οι γνωστές κοινοτοπίες, οι νεφελώδεις και πομπώδεις φράσεις, ο στόμφος πίσω από τον οποίο κρύβεται το τίποτα. Θα ακουστούν οι «τροπαιούχοι του άδειου λόγου»… Θα ακουστούν οι ηχηρές γελοιότητες περί της Ενωμένης Ευρώπης, τα ίδια, μονότονα πράγματα θα ξανακουστούν…

«Τότε μεγαλουργούσαν οι καρδιές, τώρα μεγαλουργούν τα χρήματα» έλεγε ο Κανάρης. Τότε το ’21 ξεσηκώθηκαν καρδιές ρωμαίικες, τώρα επικάθησαν στο σβέρκο μας Γραικύλοι, που ονομάζουν την ανανδρία τους σωφροσύνη. («Το σώφρων του ανάνδρου πρόσχημα εστί»). Δεν θέλω ‘γω καινούργια η ξένα δώρα/παληά δικά μου πλούτη σου ζητώ» λέει ο Παλαμάς. Αυτά τα παληά πλούτη είναι το αίμα των παιδιών του Πόντου, της Θράκης, της Μακεδονίας που σήμερα η μικρά και έντιμος Ελλάς τα κρύβει κάτω από τα τουρκο-ευρωπαϊκά σαρίκια της. Αλλά με τα «παληά πλούτη» θα ασχοληθεί ο «προοδευτικός» σκοταδισμός; Μονάχη έγνοια του η τύχη των λαθρομειονοτήτων που ζουν στην Ελλάδα.

«Και τι θε ν’ απογίνει

με τη…μειονότητα

των λιγοστών Ελλήνων

δω μέσα στην Ελλάδα»

γράφει ο Χρίστος Κατσιγιάννης.

Κλείνουμε με τα λόγια του ποντιακής καταγωγής ηρωικού αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας που σε μια παράγραφο της προκηρύξεως συνοψίζει και τον σκοπό και το μήνυμα της Επανάστασης: «…Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημσέληνον, δια να υψώσωμεν το σημείον, δι ου πάντοτε νικώμεν: λέγω τον Σταυρόν και ούτω να εκδικήσωμεν την Πατρίδα και την Ορθόδοξον ημών Πίστιν από την ασεβή των ασεβών καταφρόνησιν».


( Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2003, στην εφ. «Χρόνος» του Κιλκίς. Τα βιβλιογραφικά βοηθήματα που χρησιμοποιήθηκαν για την ιστορία του Πόντου είναι η κλασική «Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού» του Χρ.Σαμουηλίδη, «Τα απελευθερωτικά στρατεύματα του Ποντιακού Ελληνισμού» του Αχ. Ανθεμίδη και «Τραπεζούντα» του Γ.Μίλλερ). Το αλίευσα ΕΔΩ

Ι.Μ.Προφήτη Ηλία Παρνασσίδας: Ένα “εκκοσμικευμένο” μοναστήρι που πρόσφερε τα πάντα στον Εθνικό αγώνα.

Ο πίνακας είναι έργο της ζωγράφου Γιάννας Ξέρας

Σχόλιο Εγκόλπιου: Οι σημερινοί κατήγοροι της Ι.Μ.Βατοπεδίου αν ζούσαν την εποχή εκείνη τι θα έλεγαν άραγε για τα 50.000 γρόσια και τα 1.000 γιδοπρόβατα που κατείχε η Ι.Μ Προφήτη Ηλία στην περιοχή του Παρνασσού; Καταλαβαίνουμε τι είδους κατηγορίες θα άκουγαν οι καλόγεροι και ο μακαριστός Ηγούμενος από τους δήθεν προοδευτικούς «χριστιανούς» αλλά και τα Μ.Μ.Ε. για την «παράνομη συσσώρευση πλούτου» ή για «εκκοσμίκευση του ράσου» ή ακόμα και για την χλιδή στην οποία ζούνε. Η Ι.Μ.Πρ.Ηλία όμως τα έδωσε ΟΛΑ στον αγώνα. Και μην ήταν το μοναδικό μοναστήρι που πρόσφερε στον αγώνα; Μην ήταν το τελευταίο; Μήπως η Ι.Μ Βατοπεδίου –όταν χρειαστεί- δεν θα ακολουθήσει την κοινή πορεία των Ι.Μονών προς τον αγώνα και την προσφορά στην Ελευθερία; Ας βγάλει ο καλόπιστος αναγνώστης τα συμπεράσματά του και ας προβληματιστούν οι κατήγοροι των μοναστηριών μας.

Εις το ιστορικό αρχείο της Ι. Μονής Προφ. Ηλιού Παρνασσίδος λαμπρά θέσι κατέχει το γράμμα του Συνταγματάρχου της επαναστάσεως του 1821 Νάκου Πανουργιά, με χρονολογία 10/01/1838, «ίνα χρησιμεύση όπου ανήκει, προς δόξαν των αγώνων και των θυσιών», όπως χαρακτηριστικά ο ίδιος το επισφραγίζη κάνοντας αναφορά εις την προσφορά των Μοναχών της Ι. Μονής υπέρ της αγάπης προς την Ελευθερία και της αφοσιώσεως προς τον Θεό και την Πατρίδα.

Όντως «προς δόξαν των αγώνων και των θυσιών» του ελληνικού λαού, αλλά και της Αγίας μας Εκκλησίας, η οποία ταυτίζεται με το έθνος μας, ως ζωντανή έκφρασις του πιστεύω μας, ότι η ελευθερία και η αξιοπρέπεια του Ελληνικού Έθνους αναπτερούνται πάντα από την πίστι του Χριστού.

Το γράμμα αυτό αποδεικνύει ότι οι αγώνες της Ελευθερίας και των μεγάλων θυσιών είναι αγώνες Έθνους και Εκκλησίας μαζί. Είναι η πραγμάτωσις των λόγων του Μεγάλου Αγωνιστού Θ. Κολοκοτρώνη «Εμείς όταν πιάσαμε τα όπλα πρώτα υπέρ της Πίστεως είπαμε και ύστερα υπέρ Πατρίδος»

Ήτο, λοιπόν, αδύνατον να μην λάβουν μέρος και μάλιστα τα πρωτεία εις το Μεγάλο Πανηγύρι του 1821 αδάμαστοι ρασοφόροι, κληρικοί και μοναχοί, ψυχές εμπνευσμένες από τα θούρια της Εκκλησίας, φλογισμένες από τον πόθο της ελευθερίας και οπλισμένες με το Πνεύμα της Χριστιανικής Εκκλησίας, πνεύμα ηρωϊσμού και Πίστεως εις την Ανάστασι και την δόξα. Ανεδείχθησαν δε καθ’ όλη την διάρκεια του Αγώνος αληθινοί αγωνισταί, οι οποίοι κράτησαν αδούλωτο το φρόνημα, δεν προσκύνησαν και θύμιζαν εις τον λαό ότι είναι Χριστιανοί και Έλληνες και ακόμη ότι μόνον η Ορθόδοξη Εκκλησία γεμίζει την καρδιά του Έλληνα με Χριστό και Ελλάδα.

Τέλος μέσα από το γράμμα φαίνεται καθαρά, ότι η θυσία κληρικών και μοναχών, η οποία έδιδε ζωή εις την πίστι, εις την ανάστασι, εις την σωτηρία, έχει πνοή από το Πνεύμα της Ελευθερίας, όπως το καθαγίασε μέσα στην ελληνική ψυχή το Πνεύμα του Θεού.

Όντως, λοιπόν, το γράμμα εγράφη «προς δόξαν των αγώνων και των θυσιών» υπέρ πίστεως και πατρίδος και έχει ως εξής:

Πιστοποιώ ο υποφαινόμενος, ότι κατά 1821, έτος επί αρχηγίας του Μακαρίτου πατρός μου Πανοργιά, και του Ιω. Γκούρα καθώς και της εδικής μου, το Μοναστήριον του Προφήτου Ηλιού, το ….. κατά την Παρνασσίδα συνετέλεσεν ουκ ολίγον εις τα τότε πολεμικά σχέδιά μας, και αφού καθ’ ον καιρόν εκινείτο η αποστασία των Σαλώνων, ητίμασεν αυτό τροφάς και πολεμοφόδια τα οποία εκουβάλησαν εξ άλλων μερών οι καλόγεροι, μέσα (;) εις το Μοναστήριον. Τέλος μαζύ με ημάς ο τότε ηγούμενος: Βενιαμίν και οι καλόγεροι, έως 30 τον αριθμόν, και ούτως υπό την οδηγίαν μου, με πολεμοφόδια, τροφάς και με ζώα επολιορκήσαμεν τα Σάλωνα, έπειτα παρευρέθησαν μαζύ μου και εις τον πόλεμον της Γραβιάς, όπου επληρώθη ο μοναχός Πανκράτιος, εις τον πόλεμον των Βασιλικών Νευροπόλεως, εις Άμπλιανην, εις σκάλα, εις πολιορκίαν της Λεβαδίας όπου επληγώθη ο Θεωνάς, και εφονεύθη ο Νικηφόρος, αμφότεροι μοναχοί. Εις Σκάλα Σαλώνων, όπου εφονεύθη ο παπαγεράσιμος, εις Ράχωβαν και εις Προφήτην Ηλίαν, καθώς και εις άλλας μάχας γινομένας κατά την Ανατολ(ικήν) Ελλάδα.

Δείξαντες γενναιότητα και ανδρίαν οι καλόγεροι όλοι καταβάλλοντες και συνδρομήν περισσότερον των 50.000 πενήντα χιλιάδων γροσίων, εις διαφόρους περιστάσεις, δόσαντες και έως δέκα χιλιάδες αρ. 1.000, γιδοπρόβατα εις τα στρατόπεδα, προφθάσαντες τας ανάγκας αυτών, και έως τέλους μετά την μάχην ήτις έγινε εις την Ιεράν μονήν του Προφήτη Ηλιού ο Κιουταχής κατέστρεψε με πυρίτιδα όλα τα κτήρια και την εκκλησίαν του Μοναστηρίου.

Όθεν ως γνωρίζων καλώς τα τότε δεινά του Μοναστηρίου τούτου, τον ζήλον, και προθυμίαν, πατριωτισμόν και γενναιώτητα των καλογέρων, καθ’ όλον το διάστημα του ιερού αγώνος μας, δίδω το παρόν μου πιστοποιητικόν τω ιερώ τούτω Μοναστηρίω του Προφήτου Ηλιού δια να χρησιμεύση όπου ανίκει, προς δόξαν των αγώνων και θυσιών.

Εν Αμφίσση την 10η Ιανουαρίου 1838

Ν. Πανοριάς

Συνταγματάρχης

Πηγή: http://www.egolpion.com/pro_hlias_parnassidos.el.aspx

Το αλίευσα ΕΔΩ http://vatopaidi.wordpress.com/

H Αγιασμένη Επανάσταση του 1821

• Νίκος Κ.

Λένε ότι ο μεγαλύτερος έπαινος είναι η μίμηση

Στη συγκεκριμένη περίπτωση έχουμε έναν αναγνώστη του Αντίβαρου που ξεπέρασε σε δημιουργικότητα τις δικές μας Αντικρούσεις σχετικά με την Επανάσταση του 1821.

Δείτε ένα βίντεο διάρκειας 75 λεπτών όπου παρουσιάζεται πληθώρα ιστορικών ντοκουμέντων για την Αγιασμένη Επανάσταση του 1821



http://blip.tv/nikoskappa/1821-agiasmeni-epanastasi-5156746
Το βίντεο σε πέντε μέρη, όπως αναρτήθηκε στο youtube

http://www.youtube.com/watch?v=GS92RbN2_TY

http://www.youtube.com/watch?v=Fo2xsb3B8dQ

http://www.youtube.com/watch?v=27IOimij8QA

http://www.youtube.com/watch?v=HmMOA2hog38

http://www.youtube.com/watch?v=K8x5VEKq1ig

Το αλίευσα ΕΔΩ ΕΔΩ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ..Η ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ ΛΕΕΙ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

   «Ἔχασα τόν σύζυγό μου. Εὐλογητός ὁ Θεός! Ὁ πρεσβύτερος υἱός μου ἔπεσε μέ τά ὅπλα ἀνά χεῖρας. Εὐλογητός ὁ Θεός! Ὁ δεύτερος καί ὁ μόνος υἱός μου, δεκατετραετής τήν ἡλικία μάχεται μετά τῶν Ἑλλήνων καί πιθανῶς νά εὔρη ἔνδοξον θάνατον. Εὐλογητός ὁ Θεός! Ὑπό τήν σημαίαν τοῦ Σταυροῦ θά ρεύση ἐπίσης τό αἷμα μου. Εὐλογητός ὁ Θεός! Ἀλλά θά νικήσωμεν ἤ θά παύσωμεν μέν ζῶντες, ἀλλά θά ἔχωμεν τήν παρήγορον ἰδέαν, ὅτι ἐν τῷ κόσμω δέν ἀφήσαμεν ὄπισθεν ἠμῶν δούλους Ἕλληνες».

 Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα...

Το αλίευσα ΕΔΩ http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2011/03/blog-post_8733.html#more

ΔΙΑ ΤΟ «ΤΑΜΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ»

http://www.orthodoxostypos.gr/   ΟΡΘΟΔ. ΤΥΠΟΣ 25 - 3 - 2011

Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ «Νέοι Καιροί» Ἀγρινίου μᾶς πληροφορεῖ ὅτι «τό εὐσεβές, φιλόχριστον και φλογερόν ζεῦγος τῶν κ. Ἰωάννου καί Αἰκατερίνης Ἀναγνωστοπούλου προσέφερε μεγάλον οἰκόπεδον καί σεβαστόν ποσόν χρημάτων διά τήν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἀποκληθέντος ὡς «τάμα τοῦἜθνους» διά τήν ἀνέγερσιν τοῦ μεγαλοπρεποῦς Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Ἐκφραστής τοῦ τάματος ὁ θρυλικός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης καί ἄλλοι πολλοί ἥρωες. Ἐγγυηταί τῆς ὑποσχέσεως καί τοῦ τάματος ἡ ἐν Ἄργει Δ΄ Ἐθνοσυνέλευσις τῶν Ἑλλήνων μέ τό Η΄ ψήφισμα αὐτῆς, τό ὁποῖον ὑπέγραψεν ὁ μέγας Ἰωάννης Καποδίστριας, ὁ γνήσιος Ὀρθόδοξος Ἐθνάρχης καί ἄλλα κυβερνητικά διατάγματα (1834, 1838). Ἐπί τούτω, ὁ ΣεβασμιώτατοςΜητροπολίτης Αἰτωλίας καί Ἀκαρνανίας κ. Κοσμᾶς ἀπέστειλε πρός τόν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερὠνυμον, καί λοιπούς ἀρχιερεῖς, τήν κάτωθι ἐπιστολήν:

«Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι, Εἰς αὐτάς τάς προδοτικάς καί ἀντιπνευματικάς ἡμέρας, πού διερχόμεθα, δέν εἶναι καιρός ὡς ποιμένες τῶν ἀδελφῶν Ἑλλήνων καί ὡς γνήσιοιἝλληνες, νά ἀναθερμάνωμεν, νά ἀναζωπυρώσωμεν τήν ἐκπλήρωσιν τοῦ τάματος τοῦἜθνους;Ἡγενναιόδωρος προσφορά γνησίων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν Ἑλλήνων δεν πρέπει νά μᾶς προβληματίση; Ὅταν μάλιστα τό εὐεργετηθένἜθνος ἡμῶν, ἐπιλῆσμον τῆς εὐεργεσίας τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, χορηγεῖ μέν ἑκατομμύρια διά τήν ἀνοικοδόμησιν μουσουλμανικοῦ τεμένους, περιφρονεῖ δέ τον εὐεργέτην καί Σωτῆρα Χριστόν, ἡμεῖς θά ὀλιγωρήσωμεν; Ταπεινῶς καί υἱικῶς παρακαλῶ ἀφʼ ἑνός, ὅπως γίνη δεκτόν τό αἴτημα τοῦ κ. Ἀναγνωστοπούλου, ἀφʼ ἑτέρου δέ ὅπως ἄνευ ἀναβολῆς ἡ ἁγία ἡμῶν Ἑλλαδική Ἐκκλησία προχωρήση εἰς τάς δεούσας συντονισμένας ἐνεργείας διά τήν ἐκπλήρωσιν τοῦ τάματος τοῦ Ἔθνους, γεγονός πού θά ἀναθερμάνη καί θα διδάξη ὅλους τούςὈρθοδόξους Χριστιανούς.

Ἐκζητῶν τάς θεοποιεῖς Ὑμῶν εὐχάς, διατελῶ,

Ἐλάχιστος ἐν Χριστῷ ἀδελφός

ὉΑἰτωλίας καί Ἀκαρνανίας  ΚΟΣΜΑΣ»

Ευχαριστώ τον φίλον Ν.Π. για την αποστολή του θέματος .

Αρχιεπίσκοπος Αθηνών: Η νέα τάξη πραγμάτων μας θέλει προσκυνημένους και υποταγμένους

Ομιλία για την Επανάσταση του 1821 έκανε σήμερα το μεσημέρι ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος στους ανώτατους αξιωματικούς των Ενόπλων Δυνάμεων.
Ο Μακαριώτατος αναφέρθηκε στην σημαντική προσφορά των κληρικών και των ιερομονάχων στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, υπογραμμίζοντας την σπουδαία συμβολή του Αθανασίου Διάκου και του Επισκόπου Σαλώνων Ησαϊα "δύο μεγάλων προσωπικοτήτων που προσπαθούν να τις απομυθοποιήσουν", όπως είπε χαρακτηριστικά. Διαβάστε τα σημαντικότερα αποσπάσματα της ομιλίας του:

  "Κάτι άλλαξε τις τελευταίες δεκαετίες. Η αθλιοποίηση της ζωής δεν περιορίζεται στον εαυτό μας, επεκτείνεται στο παρελθόν, επιχειρείται μία υπομείωση, ένα κατέβασμα του χθες για να μη φαίνεται το δικό μας νανικό ανάστημα. Κτίζουμε όχι κάτι δικό μας αλλά γκρεμίζουμε ότι έκτισαν με θυσίες και αίματα οι πρόγονοί μας" είπε ο Μακαριώτατος. "Διερωτώνται πολλοί συμπολίτες μας γιατί τέτοιο μένος κατά του 21, γιατί τέτοια μανία κατά των ηρώων και των μαρτύρων του. Είναι απλό: Το 1821 παραμένει το μεγάλο σχολείο του απροσκύνητου ήθους. Και η νέα τάξη πραγμάτων μας θέλει προσκυνημένους και υποταγμένους.
Συρόμαστε σήμερα στο άρμα της υποταγής σαν το πτώμα του "Έκτορα" δεχόμαστε ραπίσματα καθημερινά. Ποτέ άλλοτε ο λόγος του Παλαμά δεν είχε τέτοια απόλυτη ισχύ, όσο στην εποχή μας:
«Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς μηδέ λεβέντες, Όσσα,
ραγιάδες έχεις, μάνα γη, σκυφτούς για το χαράτσι.
Κούφιοι κι οκνοί, καταφρονούν την θεία τραχειά σου γλώσσα,
των Ευρωπαίων περίγελα και των Αρχαίων παλιάτσοι».
Αν δεν υψωθούμε στο επίπεδο του 21 οι μελλοντικές γενιές Ελλήνων θα υποχρεωθούν να ζήσουν ανεχόμενες τα αφόρητα και υποφέρουσες τα ανυπόφορα. Σήμερα κάποιοι δρουν συστηματικά όχι για να προβάλλουν άλλα για να προσβάλλουν το '21. Επιδίδονται μετά μανίας όχι στο να επιδείξουν - κάτι που άλλωστε θα ήταν θεμιτό- τις μαύρες κηλίδες που είχε η Επανάσταση, όπως κάθε Επανάσταση, αλλά να τις μεγεθύνουν, να τις μεγαλοποιήσουν και με τον ύπουλο αυτό τρόπο να συγκαλύψουν την λαμπρότητά της.
Οι αγωνιστές και οι πρωταγωνιστές του μεγάλου κινήματος έκαναν ασφαλώς έργα λαμπρά, αλλά και λάθη πολλά. Αλλά υπάρχει τι το ανθρώπινον χωρίς λάθη; Λάθη δεν κάνει όποιος δεν πράττει. Και το να αποτινάξεις τον τουρκικό ζυγό δεν ήταν εύκολη υπόθεση.
Ο Αδαμάντιος Κοραής είχε γράψει το 1805 τον περίφημο διάλογο: "Τι πρέπει να κάμωσιν οι Γραικοί εις τας παρούσας περιστάσεις;". Αυτό το ερώτημα πλανάται και σήμερα στα χείλη των πλέον αγωνιούντων για το μέλλον της χώρας συμπολιτών μας. Να απελπιζόμαστε; Αν ξυπνούσε ο Γέρος του Μοριά θα απαντούσε: ΌΧΙ, να αγωνιζόμαστε. Οπωσδήποτε οι συνθήκες για το μέλλον είναι σκοτεινές. Αλλά ο ίδιος ο Γέρος μας λέει: "Η ώρα η πιο σκοτεινή, η πλέον θαμπή της νυκτός, είναι η ώρα που σιμώνει το φως της ημέρας".
Ας μη σκιαζόμαστε τα σκότη. Και τούτο το σκοτείνιασμα ξημέρωμα θα φέρει το '21, αν το κλείσουμε μέσα μας, γίνεται όχι απλώς αθάνατο κρασί, γίνεται φάρος ελπίδος. Ισχύει και τώρα αυτό που ετόνισε λίγο πριν τη μάχη των Μύλων ο Μακρυγιάννης: "ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και τώρα, όλα τα θηρία πολεμούν να μας φάνε και δεν μπορούν. Τρώνε από μας και μένει και μαγιά. Και οι ολίγοι αποφασίζουν να πεθάνουν κι όταν κάνουν αυτήνη την απόφασιν λίγες φορές χάνουν και πολλές κερδαίνουν".
Θα κλείσω με δύο στίχους του Νικηφόρου Βρεττάκου:
"Σηκωθείτε ν' αρπάξουμε στα χέρια μας τις σάλπιγγες της πατρίδας!
Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε: Δεν χαμηλώνει ο Όλυμπος!
Να τους το ειπούμε να το καταλάβουνε πως δεν αλλάζει ο ήλιος!
Πως δεν αλλάζουνε τα χρώματα ποτές σ' αυτή την χώρα και πως ποτέ δεν κόπηκε στη μέση το τραγούδι. Το παίρνουν τα ψηλά βουνά, το σέρνουν τα ποτάμια αφροκοπούν οι θάλασσες - καίγονται τα λημέρια Μοριά και Ρούμελη! Ακόμη τούτ' η άνοιξη, τούτο το καλοκαίρι, ακόμη τουτ' η άνοιξη ραγιάδες, ραγιάδες...".
Μετά την τεκμηριωμένη με ιστορικά έγγραφα ομιλία του Μακαριωτάτου ακολούθησε συζήτηση με τους αξιωματικούς. Στον Μακαριώτατο απονεμήθηκε τιμητική πλακέτα των Ενόπλων Δυνάμεων από τον διοικητή της Σχολής Εθνικής Αμύνης, Αντιπτέραρχο Ηλία Βενέτη.

αναδημοσίευση από Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Αnagrafes.com

ΠΗΓΗ: http://www.pentapostagma.gr/2011/03/blog-post_5811.html#ixzz1HegeuMX0

Οι Έλληνες της Ανατολής στην Επανάσταση του 1821

• Βλάσης Αγτζίδης

Παρότι η Επανάσταση του 1821 έχει μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό, εν τούτοις διάφορες παράμετροι που σχετίζονται με το ιδεολογικό, κοινωνικό αλλά και γεωγραφικό πλαίσιο, παραμένουν ακόμα άγνωστοι. Στις παραμέτρους αυτές περιλαμβάνεται και η συμμετοχή των Ελλήνων που κατοικούσαν στις περιοχές που χάθηκαν οριστικά για τον ελληνικό κόσμο μετά το 1922.

Οι Έλληνες του Εύξεινου Πόντου

Για τον οθωμανοκρατούμενο μικρασιατικό Πόντο, ο Γεώργιος Κανδηλάπτης αναφέρει ότι “Εν Τραπεζούντι κοινωνοί αυτής εγένοντο οι διδάσκαλοι Ηλ. Κανδήλης και Σάββας Τριανταφυλλίδης…” Ο  ίδιος αναφέρεται στη μύηση του μητροπολίτη Χαλδίας Σιλβέστρου του Β’ και σε άλλα ενδιαφέροντα γεγονότα.

Γράφει : “…εμυήθη εις την Φιλικήν Εταιρίας κατηχηθείς υπό του εν Τραπεζούντι σχολάρχου, φίλου και συμμαθητού του Σάββα Τριανταφυλλίδου… και ότι βραδύτερον διεπιστώθη τούτο εξ επιστολής του εν Κωνσταντινουπόλει αντιπροσώπου του Πρωτοσύγγελου Ιωακείμ, και έδωκεν, ενώπιον δύο απεσταλμένων της Φιλ. Εταιρείας, ελθόντων εις την Αργυρούπολιν υπό το ένδυμα δερβίσσηδων, τον επί τούτω όρκον. Οι ως άνω απεσταλμένοι, περιελθόντες πολλάς ελληνικάς εν Πόντω κοινότητας, πολλούς κατήχησαν και συνδρομάς εισέπραξαν δια τον αγώνα. Τότε έγραψα ότι κατηχήθηκαν και πλείστοι πρόκριτοι και προύχοντες της Αργυρουπόλεως και της επαρχίας Χαλδίας και συνηθροίσθη το σπουδαίον δια την εποχήν εκείνην ποσόν των 12.000 γροσίων, όπερ και απεστάλη μέσον Πατριαρχείων εις την αγωνιζομένην Ελλάδα.” 

Σημαντική εκπρόσωπος της ποντιακής συμμετοχής υπήρξε η οικογένεια των Υψηλαντών, η οποία, όπως και η άλλη ποντιακή οικογένεια των Μουρούζηδων, έδωσαν τα πάντα στον Αγώνα. Η οικογένεια των Υψηλαντών ενσάρκωσε με τον πλέον αποκαλυπτικό τρόπο το γεγονός της στράτευσης όλων των Ελλήνων στο στόχο της πολιτικής αποκατάστασης του υπόδουλου γένους.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ανέλαβε την Γενική Αρχηγεία της Φιλικής Εταιρείας. Στις 22 Φεβρουαρίου του 1822 πέρασε τον Προύθο επικεφαλής μερικών μόνο αντρών. Στις 24 Φεβρουαρίου κήρυξε την Επανάσταση. Η κρίσιμη μάχη έγινε στο Δραγατσάνι στις 7 Ιουνίου. Η ηρωϊκή αντίσταση και η θυσία του “Ιερού Λόχου” με επικεφαλής τον Νικόλαο Υψηλάντη, σήμαναν την καταστολή της εξέγερσης. Περισσότεροι από 200 Ιερολοχίτες έπεσαν στη μάχη και 37 αιχμαλωτίστηκαν για να αποκεφαλιστούν αργότερα στην Κωνσταντινούπολη. Σώθηκαν 136, οι οποίοι θα καταλήξουν στις ρωσικές φυλακές. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης θα συλληφθεί από τους Αυστριακούς και θα παραμείνει στη φυλακή μέχρι το 1827. Περίπου χίλιοι διασωθέντες περνούν τον Προύθο και καταφεύγουν στη Ρωσία. Οι ρωσικές αρχές τους συγκεντρώνουν στο Οργκίεβ και τους καταγράφουν σε έναν κατάλογο που διεσώθη στο Κρατικό Αρχείο της Νομαρχίας Οδησσού. Στον κατάλογο αυτό υπάρχουν τα ονόματα, οι εθνικότητες και ο τόπος καταγωγής. Σ’ ένα απόσπασμα αυτού του καταλόγου που περιλαμβάνονται 80 συλληφθέντες, οι 39 είναι  ελληνικής εθνικότητας (grek) και απ’ αυτούς 7 προέρχονται από τον Πόντο (6 από Τραπεζούντα και ένας από Αργυρούπολη) και 4 απ’ τις ελληνικές κοινότητες της Ρωσίας. Ο Οδυσσέας Λαμψίδης εκτιμά ότι από τους διασωθέντας Ιερολοχίτες οι 19 κατάγονταν από τον Πόντο.

Πόντιους αγωνιστές θα συναντήσουμε και στα επαναστατικά στρατεύματα στον ελληνικό Νότο. Ο Κάνις γράφει: “Ουχ ήττον και πολλοί νέοι Πόντιοι μέσον Ρωσίας και Ρουμανίας κατήλθον εις την Ελλάδα και επολέμησαν γενναίως εν Ηπείρω και Στερεά Ελλάδα…” Ο εντοπισμός τους είναι δύσκολος γιατί αναφέρονται ως προερχόμενοι από τη Μικρά Ασία. Σε μια μελέτη για τους Μικρασιάτες αγωνιστές Κ. Μ. Κωνσταντινίδη “Η συμβολή των Μικρασιατών εις την εθνική αναγέννησιν” που δημοσιεύτηκε το 1940 στο περιοδικό Μικρασιατικά Χρονικά, ο Οδυσσέας Λαμψίδης κατάφερε να εντοπίσει 17 Πόντιους αγωνιστές και να δημοσιεύσει με πλήρη τεκμηρίωση τα ονόματά τους. Ο εντοπισμός τους έγινε από τον τοπωνυμικό χαρακτηρισμό τους, όπως για παράδειγμα, Τραπεζανλής, Τραπεζούντιος, Μαυροθαλασσίτης, Σιναπλής, Κιουμουσχανελής.

Ιωνία

Κατά τους σκοτεινούς αιώνες της μουσουλμανικής οθωμανικής κυριαρχίας, η Ιωνία υπήρξε χώρος μεγάλης οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης των Ελλήνων. Η Σμύρνη αποτελούσε το δεύτερο εθνικό κέντρο μετά την Κωνσταντινούπολη. Τα σχολεία της, όπως και αυτά των Κυδωνιών (Αϊβαλί), υπήρξαν εστίες με μεγάλη πνευματική ακτινοβολία. Η πνευματική ανάπτυξη της Ιωνίας θα εκφραστεί το 1819 με την ίδρυση τυπογραφείου στο Αϊβαλί, σε οίκημα της εκκλησίας της Παναγίας της Ορφανής. Η πρώτη του έκδοση είναι μια “Ωδή”της Ευανθίας Καϊρη και ένα στιχούργημα προς τιμήν του  A. Didot. Η εκδοτική δραστηριότητα θα παύσει μετά την έκρηξη της επανάστασης και την καταστροφή της πόλης στις 3 Ιουνίου 1821.

Ένας από τους κορυφαίους εμπνευστές της ελληνικής πολιτικής αναγέννησης, ο Αδαμάντιος Κοραής, ήταν Σμυρνιός. Το κίνημα της Φιλικής Εταιρείας είχε βρει γόνιμο έδαφος στην Ιωνία. Πολλοί Έλληνες της Ιωνίας έσπευσαν στην επαναστατημένη Ελλάδα για να πολεμήσουν τους κατακτητές.  Οι παραθαλάσσιες ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας έδιναν σημαντική βοήθεια στους επαναστάτες, προκαλώντας την οργή των Οθωμανών. Η ανατίναξη ενός οθωμανικού πλοίου από μπουρλοτιέρηδες στο λιμάνι της Ερεσσού, στα τέλη του Μαϊου του 1821, έδωσε την αφορμή για την καταστροφή του Αϊβαλιού και των 30.000 Ελλήνων κατοίκων του.

Ο Δημήτρης Φωτιάδης περιγράφει ως εξής την καταστροφή της ιωνικής πόλης: “…η μισοαυτόνομη πες εκείνη πολιτεία στα Μικρασιατικά παράλια συγκέντρωσε το φθόνο και τη βουλιμία της αρπαγής του δυνάστη. Γενίτσαροι, ζεϊμπέκια, ταγκαλάκια, γιουρούκηδες άρχισαν να μαζεύονται για να τη διαγουμίσουν. Οι λάμψεις του ντελινιού της Ερεσσού στάθηκαν το σύνθημα ν’ αρχίσουν οι σφαγές. Στέλνουνε μήνυμα στο στόλο μας, που καθώς είπαμε βρισκόταν σ’ εκείνα τα νερά, να τους γλυτώσει από σίγουρο χαμό. Φουντάρουν τα καράβια μας έξω από το λιμάνι του Αϊβαλιού, καθώς τα νερά του ρηχά και δεν μπορούσαν να αράξουν μέσα σ’ αυτό. Κατεβάζουν τις σκαμπαβίες και τις φελούκες τους, βάζουν σε μερικές απ’ αυτές μικρά κανόνια και τρέχουν στην ξηρά. Τους δρόμους τους διαφεντεύει κιόλας ο θάνατος, όπως οι Τούρκοι είχανε ξεχυθεί στην πολιτεία καίοντας και σφάζοντας.

Τους χτυπάνε οι μαρινάροι μας και τους  πισωγυρίζουν. Κι ο λαός ξεχύνεται με την αγωνία της σωτηρίας στην ψυχή και τους μπόγους της προσφυγιάς στο χέρι, στις σκαμπαβίες και στις φελούκες. Φορτωμένες ως τα μπούνια, κουβαλάνε αδιάκοπα στα καράβια μας τη Ρωμιοσύνη που αποζήταγε, για μια ακόμα φορά, να βρει τη σωτηρία στη φυγή.

Μα που να χωρέσουν τόσες χιλιάδες ψυχές; Σε λίγο κινδύνευαν να βουλιάξουν τα καράβια μας από το πλήθος της δυστυχίας που σωριάστηκε σ’ αυτά. Σ’ ένα μονάχα, στον “Αγαμέμνονα” του Τσαμαδού, 870 ψυχές έιχαν πλημμυρίσει το πόντε του, τους κοραδούρους του, τ’ αμπάρια του.

Όσοι δεν ήταν πια τρόπος να βρούνε λίγο τόπο στα καράβια μας. Απόμειναν στην ξηρά. Οι άντρες σφάχτηκαν, οι γυναίκες και τα παιδιά πουλήθηκαν και σύρθηκαν στη σκλαβιά και στην ατίμωση. Οι άλλοι που γλύτωσαν σκόρπισαν στα νησιά -Ψαρά. Αίγιναν, Σκύρο, Ύδρα, Σπέτσες. Μαύρη κι άραχλη η ζωή τους στον αχάριστο αγώνα να οικονομήσουν το ψωμί της προσφυγιάς. Ελευθερία, πόσο ακριβά σ’ αγοράζουν οι λαοί! Η μόνη ευτυχία τούτων των δυστυχισμένων στάθηκε, πως πολλοί απ’ αυτούς πολέμησαν το δυνάστη στεριά και θάλασσα.”

Οι διωγμοί δεν τελείωσαν με την καταστροφή του Αϊβαλιού αλλά συνεχίστηκαν ως το Δεκέμβριο στη Σμύρνη και στο Κουσάντασι. Μεγάλος αριθμός των κατοίκων αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ιωνία και να καταφύγει στην Ελλάδα. Ως πρώτοι κάτοικοι του Πειραιά, το 1834, καταγράφονται 150 πρόσφυγες από τη Χίο και την Ιωνία.

Το 1826 ο Σμυρνιός Ιωάννης Καρόγλου συγκροτεί στην Πελοπόννησο την “Ιώνιο Φάλαγγα”. Εφεξής, ένα μέρος των Ιώνων, θα συμμετέχουν συγκροτημένα στην Επανάσταση. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από το σχετικό δημοσίευμα της “Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος” στις 24 Ιουλίου 1826, συγκροτήθηκε στο Ναύπλιο δύο μήνες μετά την πτώση του Μεσολογγίου. Σκοπός της Φάλαγγας ήταν“… η εις εν σώμα ένωσις των εις την ελευθέραν Ελλάδα ευρισκομένων και υπό διαφόρους αρχηγούς διεσπαρμένων Ιώνων… δια να κατασταθώσιν ούτω χρησιμώτεροι εις τον υπέρ της ελευθερίας ιερού ελληνικού αγώνα.”

Η Ιώνιος Φάλαγγα εκστράτευσε στη νότια Πελοπόννησο για να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ. Έλαβε μέρος στις μάχες του χωριού Μεχμέταγά και του Μπασαρά, όπου και διακρίθηκε. Το φθινόπωρο του ’26 πολέμησε στην Αττική. Συμμετείχε στις μάχες της Δόμβραινας, της Αράχοβας, του Διστόμου και της Ακρόπολης των Αθηνών.

Το ιωνικό αυτό στρατιωτικό σώμα διαλύθηκε το 1827, μετά την αποτυχημένη εκστρατεία του Φαβιέρου στη Χίο. Οι περισσότεροι από τους άντρες του επέστρεψαν στο Ναύπλιο. Αργότερα εντάχθηκαν στις στρατιωτικές ομάδες που οργάνωσε ο Καποδίστριας.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους αρκετοί πρόσφυγες θα επιστρέψουν στις ιωνικές τους εστίες.

Ανατολική και Βόρεια Θράκη

Η Θράκη, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη υπήρξε μια σημαντική κοιτίδα του ελληνισμού. Η γειτνίασή της με τις παραδουνάβιες ηγεμονίες και τη Ρωσία, καθώς και η εκτεταμένη θρακική παραλία της Μαύρης Θάλασσας μετέτρεψαν την Ανατολική και Βόρεια Θράκη σε μεγάλο αιμοδότη των αγώνων. Ο τέταρτος μυημένος στη Φιλική Εταιρεία ήταν ο Αντ. Κομιτζόπουλος από την Φιλιππούπολη. Μεγάλο μέρος των ομογενών της Οδησσού είχε θρακική καταγωγή, όπως ο Μαρασλής από τη Φιλιππούπολη και οι αδελφοί Κουμπάροι από τη Μεσημβρία. Οι παραθαλάσιες πόλεις της σημερινής Βουλγαρίας -Μεσημβρία, Αγχίαλο, Σωζόπολη, Βάρνα- στήριξαν ουσιαστικά τη Φιλική Εταιρεία. Ένα από τα σημαντικότερα Παραρτήματα της Εταιρείας υπήρξε αυτό της Αδριανούπολης.

            Επαναστατική κινητοποίηση παρατηρήθηκε σ' όλο θρακικό χώρο; στις περιοχές Φιλιππούπολης, Αδριανούπολης, Βάρνας, Αγχιάλου, Σωζόπολης, Μεσημβρίας, Μάκρης, Μαρώνεις και Κεσάνης, καθώς και στα ελληνικά χωριά του κόλπου του Σάρου. Θράκες επαναστάτες κινούνταν για να προκαλέσουν μεγαλύτερη εξέγερση κατά των Οθωμανών. Στις 17 Απριλίου 1821 επαναστάτησε η Σωζόπολη. Ο μητροπολίτης Παϊσιος Πρικαίος όρκισε πολλούς επαναστάτες στον περίβολο του ναού του Αγ. Ζωσίμου. Οι Έλληνες επαναστάτες, συνεργαζόμενοι με ένοπλες βουλγαρικές ομάδες συγκρούστηκαν με τους Οθωμανούς. Η αποφασιστική μάχη δόθηκε κοντά στον ποταμό Ροπόταμο, μεταξύ Αγαθούπολης και Σωζόπολης. Οι αριθμητικά υπέρτερες δυνάμεις των Οθωμανών κατανίκησαν τους ανοργάνωτους επαναστάτες. Στις 25 Απριλίου η Σωζόπολη καταλήφθηκε από τον οθωμανικό στρατό. Οι Έλληνες πρόκριτοι μαζί με τον μητροπολίτη, απαγχονίστηκαν στην κεντρική πλατεία.

            Στα μέσα του Απριλίου αποκεφαλίστηκαν στην Αδριανούπολη 26 Έλληνες πρόκριτοι, καθώς και ο άλλοτε Αδριανουπολίτης πατριάρχης Κύριλος ο ΣΤ'. Ακόμα και σε μικρά χωριά της Ανατολικής Θράκης πραγματοποιήθηκαν σφαγές.  Στις αρχές του Μαϊου του 1821 παρατηρήθηκε μεγάλη επαναστατική κίνηση στην Αίνο, όταν οι Αινίτες κατέλαβαν το κάστρο και αιχμαλώτισαν την οθωμανική φρουρά. Η συμβολή της Αίνου στο ναυτικό αγώνα υπήρξε πολύτιμη, εφόσον η δύναμή της το 1821 ανερχόταν σε 300 καράβια. Αινίτικα καράβια ενίσχυσαν τους Μακεδόνες επαναστάτες στη Χαλκιδική και στον Όλυμπο, αποκλείοντας τα παράλια της Μακεδονίας. Μετά την ανακατάληψη της Αίνου από τους Οθωμανούς, πολλοί κάτοικοι κατέφυγαν στην επαναστατημένη Ελλάδα.

            Στον "Ιερό Λόχο" του Αλέξανδρου Υψηλάντη είχαν καταταχθεί νέοι από τη Μεσημβρία και άλλες περιοχές της Θράκης. Συμμετείχαν στα επαναστατικά γεγονότα και έλαβαν μέρος στη μάχη του Δραγατσανίου. Ένας από τους επιζήσαντες ήταν ο εθνικός ευεργέτης Κωνστ. Ξενοκράτης από το Σαμάκοβο της Ανατολικής Θράκης. Ο Αδριανουπολίτης Γεώργιος Παπάς, διασωθείς παρότι τραυματίας, δημιούργησε στη συνέχεια εκστρατευτικό σώμα και κατάφερε να το οδηγήσει στη Νότια Ελλάδα, όπου συμμετείχε σε πολυάριθμες συγκρούσεις. Άλλοι αγωνιστές διέφυγαν μέσω Αυστρίας, από την Τεργέστη.

            Σημαντικό κέντρο των Θρακών αγωνιστών υπήρξε η Ερμούπολη της Σύρου. Στην επαναστατημένη Ελλάδα, οι Θράκες μαζί με Θεσσαλούς και Μακεδόνες συγκρότησαν το στρατιωτικό σώμα των Θρακομακεδόνων με επικεφαλής τον Στέφο Βούλγαρη.

Η συμβολή των φυγάδων στα επαναστατικά γεγονότα φαίνεται ότι ήταν εξαιρετικά μεγάλη. Ο Κ. Βακαλόπουλος γράφει: "Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στο μεγάλο στρατόπεδο που είχε σχηματιστεί έξω από την Ακρόπολη στις αρχές του 1827, μόνο 1500 από τους 11.000 συνολικά άντρες κατάγονταν  από τη Νότια Ελλάδα. Οι υπόλοιποι, "ίσως και μαχιμώτεροι", ήταν Ηπειρώτες, Θεσσαλοί, Μακεδόνες, Θρακιώτες, Μικρασιάτες, Επτανήσιοι και Κρητικοί.»

Η  ΜΟΙΡΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Εάν προσπαθήσουμε να κατατάξουμε κατά την οθωμανική περίοδο τους Ρωμιούς, ελληνόφωνους και μη, θα διακρίνουμε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους χριστιανούς και τους μουσουλμάνους. Οι χριστιανοί Ρωμιοί, από τους οποίους θα προέλθουν οι Έλληνες την εποχή του έθνους-κράτους, είχαν μια ενδιαφέρουσα πορεία, ως χρήσιμος λαός για την οικονομία της Αυτοκρατορίας. Δομικά οι Οθωμανοί δημιούργησαν το θεσμό των μιλέτ, όπου μέσα τους εγκλώβισαν τις θρησκευτικές ομάδες να γνωρίζοντας τις ηγεσίες τους. Έτσι δημιουργήθηκαν το ελληνοορθόδοξο, το αρμενικό και το εβραϊκό μιλέτ. Κυρίαρχο φυσικά παρέμενε το μιλέτ των  μουσουλμάνων. Στην περίπτωση των Ελλήνων και των υπόλοιπων Ρωμιών, το Πατριαρχείο και ο κλήρος υπήρξαν θεσμοί απαραίτητοι και χρήσιμοι για την Αυτοκρατορία.

Σημαντικό γεγονός για τη διαμόρφωση των εθνοπολιτισμικών ομάδων υπήρξε η ελληνική κυριαρχία επί των άλλων ορθοδόξων, μέσω της ένταξής τους στο μιλέτ των Ρωμιών. Η μικρή ομάδα των Φαναριωτών, κατάφερε να γίνει απαραίτητη στην οθωμανική διοίκηση και να χρησιμοποιηθεί ανάλογα. Κορυφαία στιγμή του ρόλου της ήταν η ανάληψη της διοίκησης των παραδουνάβιων ηγεμονιών. Ο λαός, όμως υπέφερε από την αυθαιρεσία της μουσουλμανικής διοίκησης και την αβάστακτη φορολογία.

Η οθωμανική κατάκτηση ήταν αιτία μεγάλης εξόδου προς τη Δύση και τη Ρωσία, όπου δημιουργήθηκαν σημαντικές ελληνικές παροικίες, από την Άλωση της Πόλης και εντεύθεν. Οι παροικίες αυτές, όπου κατοικούσε η ελληνική διανόηση αλλά και η νεαρή ελληνική επιχειρηματική τάξη, υπήρξαν οι χώροι όπου οι νέες ιδέες του ευρωπαϊκού διαφωτισμού οδήγησαν στη διατύπωση του αιτήματος για αποτίναξη της οθωμανικής κυριαρχίας. Η τάση αυτή πήρε στις αρχές του 19^ου αιώνα, τη μορφή ενός μεγάλου επαναστατικού κινήματος του συνόλου των Ελλήνων, με αποτέλεμσα κατέληξε στη δημιουργία ενός μικρού κράτους στο Νότο της βαλκανικής χερσονήσου, το οποίο περιλάμβανε τα πλέον απομακρυσμένα και υποβαθμισμένα εδάφη του ελληνικού κόσμου.

Αντίθετα, όσοι απ’ τους Ρωμιούς, ελληνόφωνους ή μη, εξισλαμίστηκαν, ενσωματώθηκαν στο κοινωνικό μόρφωμα που στην εποχή του εθνικισμού ονομάστηκε “τουρκικό έθνος” αποκτώντας μια πλαστή τουρκική εθνική ταυτότητα, όπως και οι υπόλοιπεςμουσουλμανικές εθνότητες. Οι ιστορικές συνθήκες δεν επέτρεψαν στο μέρος αυτό των Ελλήνων -το οποίο είχε εμφανιστεί σε κάθε μέρος του ελληνικού κόσμου- να εκφραστεί πολιτικά. Το μέγεθός του δεν ήταν ευκαταφρόνητο. Για παράδειγμα, η πλειονότητα των Ελλήνων του μικρασιατικού υψίπεδου είχε εξισλαμιστεί, στην Κρήτη κατά το πρώτο τέταρτο του 19^ου αιώνα οι χριστιανοί ήταν λίγο, μόνο, περισσότεροι από τους μουσουλμάνους, ενώ στον Πόντο, πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με βάση τους υπολογισμούς του Πατριαρχείου οι μουσουλμάνοι και κρυπτοχριστιανοί Έλληνες ανέρχονταν στο ένα τρίτο του αριθμού των χριστιανών Ελλήνων. Στην Κύπρο, οι εξισλαμισμένοι πρέπει να ανέρχονταν επίσης στο ένα τέταρτο του ορθόδοξου πληθυσμού κ.λπ.

Σήμερα, στη σύγχρονη τουρκική κοινωνία, παραμένουν ακόμα ορατές τέσσερις ελληνόφωνες μουσουλμανικές ομάδες: κρητική, ποντιακή, μακεδονική και κυπριακή.

Η  ΑΝΟΛΟΚΛΗΡΩΤΗ  ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Οι Λευκές Σελίδες της νεότερης ιστορίας μας συνδέονται κυρίως με τις ελλείψεις που παρουσιάστηκαν κατά την πορεία για εθνική αποκατάσταση των Ελλήνων, που ξεκίνησε στις αρχές του 19^ου αιώνα και τελείωσε άδοξα στο τραγικό ’22. Τα μεγάλα κέντρα των Ελλήνων, όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και η Τραπεζούντα, βρέθηκαν εκτός των ορίων του εθνικού κράτους. Εντάχθηκαν όμως στο νέο τουρκικό κόσμο που άρχισε να διαμορφώνεται μετά το ’23.

Η ελληνική περίπτωση είναι ιδιαίτερη σ’ ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο. Το κράτος ιδρύθηκε σε μια περιοχή που βρισκόταν μακρυά από το κέντρο του ελληνικού κόσμου, και επί πλέον δεν διέθετε αστική τάξη, η ύπαρξη της οποίας αποτελούσε προϋπόθεση για δημιουργία έθνους-κράτους. Αυτή ήταν η βασική γενετική αντινομία, η οποία έκανε μοναδικό το ελληνικό παράδειγμα.

Η μοναδική πιθανότητα φυσιολογικής αναίρεσης αυτής της βασικής αντινομίας, η ολοκλήρωση της επανάστασης του 1821 και ο ποιοτικός μετασχηματισμός του ελλαδικού κρατιδίου, θα μπορούσε να γίνει μόνο με την ενσωμάτωση των αναπτυγμένων ελληνικών περιοχών της Ανατολικής Θράκης και της Μικρά Ασίας.

(*) Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη συγγραφή της ιστορίας των Ελλήνων στον Εύξεινο Πόντο

Πηγές (αλφαβητικά):

-Βλάσης Αγτζίδης, Έλληνες του Πόντου, Αθήνα, εκδ.Σκάι, 2011

-Γ. Αναστασιάδης, “Η συμβολή των Μικρασιατών εις την εθνικήν αναγέννησιν”, Μικρασιατικά Χρονικά, τεύχ. 1, 1938.

-G. L. Ars, "Gretseskoe Kommertserskoe ucolistse Odessy v 1817-1830 gg.-Iz Νovogretseskogo Orosvestseniya", Balkanskie Issledovanija, τόμ. 10 1987.

-Κ. Α. Βακαλόπουλου, Θράκη, Ιστορία του βόρειου ελληνισμού, Θεσσαλονίκη, εκδ. Κυριακίδη, 1990

-Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης, Ποντιακά ιστορικά ανάλεκτα, Αλεξανδρούπολη, 1925.

-Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης, «Οι Πόντιοι κατά τους αγώνας της επαναστάσεως»,  Ποντιακή Εστία, τεύχ. 13, 1962

-Paschalis Kitromilidis, "Greek Irredentism in Asia Minor and Cyprus", περ. Middle Eastern Studies, τόμ.. 26, αριθ. 1, Ιανουάριος 1990.

-Οδυσεύς Λαμψίδης, “Έλληνες Πόντιοι εις την εθνεγερσίαν του 1821″, Αρχείον Πόντου, τόμ. 33, Αθήνα, 1975-1976.

- Od. Lampsidis, “Continuite de langue, continuite ethnographique chez les Grecs du Pont Euxin (Asie Mineure)”, Πρακτικά του 19oυ International Congress of Linguists, Cambridge, USA, 1962, σελ. 1125-1128.

-Λίλα Λεοντίδου, Πόλεις της σιωπής. Εργατικός εποικισμός της Αθήνας και του Πειραιά, 1909-1940.

-Νικολάϊ Τοντόροφ, "Η βαλκανική διάσταση της ελληνικής επανάστασης - Η περίπτωση των Βουλγάρων", Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg, 1982.

-Τάκης Α. Σαλκιτζόγλου, «Η Μικρά Ασία στην Επανάσταση του 1821. Η συμβολή των Μικρασιατών στον εθνικό αγώνα», Αθήνα, έκδ. ΄Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, 2010.

-Νίκος Γ. Σβορώνος, Το ελληνικό έθνος. Γένεση και διαμόρφωση του νέου ελληνισμού, Αθήνα, εκδ. Πόλις, 2004.

-Δημήτρης Φωτιάδης, Η Επανάσταση του ’21, Αθήνα, εκδ. Μέλισσα, 1971.

Το αλίευσα ΕΔΩ http://www.antibaro.gr/node/2835