Η Κυπριακή Κρίσις των Πυραύλων S-300 (Ιανουάριος 1997- Δεκέμβριος 1998)

Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

«Στὴν πολιτικὴ θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχει συνέπεια καὶ οἱ δεσμεύσεις θὰ πρέπει νὰ τηροῦνται. Δὲν ὑπάρχουν περιθώρια λαθῶν». Γιαννάκης Ομήρου[1] (1951), Υπουργός Αμύνης της Κύπρου (1998-1999).

Η Παραγγελία

Την 5^η Ιανουαρίου 1997, ο Υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου Αλέκος Μιχαηλίδης[2] (1933-2008) ανήγγειλε την υπογραφή συμφωνίας για την αγορά από την Ρωσία του αντιαεροπορικού (Α/Α) πυραυλικού συστήματος S-300 PMU1[3], ύψους 400 εκατομμυρίων δολαρίων[4]. Η αγορά περιλάμβανε 8 τετραπλούς εκτοξευτές, 176 πυραύλους 48Ν6[5], τα προβλεπόμενα ραντάρ, τα μηχανήματα και τα οχήματα για τη συγκρότηση μίας Α/Α Μοίρας[6].

Η προμήθεια του συστήματος κρίθηκε αναγκαία, γιατί χωρίς αντιαεροπορική ασπίδα, η Κύπρος θα διαπραγματευόταν πάντοτε υπό την απειλή της τουρκικής αεροπορίας, λόγω της εγγύτητος των αεροδρομίων της από την νήσο. Το βεληνεκές των 150 χιλιόμετρα των πυραύλων, θα επέτρεπε την προσβολή των εχθρικών αεροσκαφών ακόμη και υπεράνω του τουρκικού εδάφους. Το Α/Α οπλικό σύστημα, σε συνδυασμό με την αεροπορική βάση της Πάφου, θα συνέβαλαν σημαντικά στην άμυνα της νήσου και θα ενίσχυαν το «Κοινό Αμυντικό Δόγμα Ελλάδος-Κύπρου[7]».

Ο Γλαύκος Κληρίδης[8] (1919-2013) ήταν Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και Υπουργός Εθνικής Αμύνης ο Γιαννάκης Ομήρου. Στην Ελλάδα ο Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης[9] (1936-2025) διάνυε το δεύτερο έτος της θητείας του, μετά τη νίκη του στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1996. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος[10] (1938-2023) ήταν Υπουργός Εξωτερικών (στις 19 Φεβρουαρίου 1999 τον διαδέχθηκε ο Γεώργιος Παπανδρέου) ενώ ο Άκης Τσοχατζόπουλος[11] (1939-2021) προΐστατο του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης.

Οι Τουρκικές Απειλές

Η Τουρκική κυβέρνηση [Πρωθυπουργός Μεσούτ Γιλμάζ (1947-2020), Υπουργός Αμύνης Ισμέτ Σετζίν (1928-2016)] αντέδρασε άμεσα και έντονα. Την 11^η Ιανουαρίου η Τουρκία απείλησε με προληπτικό χτύπημα, προκειμένου να ακυρώσει την παραλαβή των πυραύλων και επιπλέον με κήρυξη πολέμου πριν την εγκατάστασή τους. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Ισμαήλ Τζεμ[12] (1940-2007) δήλωσε ότι ενέργεια αυτή «υπέσκαπτε την ειρήνη στην περιοχή» και προειδοποίησε για την επιβολή ναυτικού αποκλεισμού. Ο αρχηγός των Τουρκοκυπρίων Ραούφ Ντεκτάς[13] (1924-2012) απείλησε με κατάληψη της πόλεως των Βαρωσίων.[14] Τούρκοι χειριστές εστάλησαν στο Ισραήλ, προκειμένου να εκπαιδευτούν στην αντιμετώπιση των S-300. Τον Σεπτέμβριο του 1997, πλοία της τουρκικής ακτοφυλακής και του πολεμικού της ναυτικού διενήργησαν νηοψίες σε ρωσικά εμπορικά πλοία, που έπλεαν στα Δαρδανέλια. Τον Νοέμβριο του 1997 στα κατεχόμενα, η τουρκική αεροπορία εκτέλεσε άσκηση καταρρίψεως Α/Α πυραύλων. Η Τουρκία ζήτησε διαβεβαιώσεις από τις ΗΠΑ και εταίρους της στο ΝΑΤΟ, ότι δεν θα την εμποδίσουν, όταν θα ενεργήσει για την εξάλειψη της απειλής των Ρωσικών Α/Α πυραύλων. 

Η Ένταση

Η Κύπρος κατήγγειλε την Τουρκία στον ΟΗΕ, σχετικά με την στάση της. Ο Κληρίδης ανακοίνωσε ότι η χώρα του θα έκανε χρήση των πυραύλων για αμυντικούς και μόνο σκοπούς και έθεσε τη Κυπριακή εθνοφρουρά σε κατάσταση συναγερμού. Η Ελλάδα αύξησε την ετοιμότητα των ναυτικών και αεροπορικών της δυνάμεων και ενίσχυσε την σταθμεύουσα στην νήσο Ελληνική Δύναμη[15] (ΕΛ.ΔΥ.Κ). Η Ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι σε περίπτωση διενέργειας αποκλεισμού ή επιθέσεως κατά της Κύπρου από την Τουρκία, θα τής κήρυττε τον πόλεμο. Η Αθήνα πρότεινε επίσης την ακύρωση της συμφωνίας, εάν η Τουρκία αποδεχόταν την πλήρη αποστρατικοποίηση της νήσου, ή την επίτευξη συμφωνίας για κοινά αποδεκτή λύση του Κυπριακού προβλήματος. Η Άγκυρα απέρριψε τις ελληνικές προτάσεις. Η Ρωσία προετοίμασε ισχυρή ναυτική δύναμη για την συνοδεία των πυραύλων στην Κύπρο. Στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1998, ο Γλαύκος Κληρίδης επανεκλέγει Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας λαμβάνοντας το 50,82% των ψήφων έναντι του 49,18% του αντιπάλου του Γιώργου Ιακώβου[16]. Αμφότεροι οι υποψήφιοι κατά την διάρκεια του προεκλογικού αγώνος πλειοδότησαν για την εγκατάσταση των πυραύλων στην Κύπρο. 

Γλαύκος Κληρίδης-Κώστας Σημίτης.

Η Απόφαση της μη Εγκαταστάσεως

Την 27^η Νοεμβρίου 1998 ο πρωθυπουργός της Ελλάδος και ο Πρόεδρος της Κύπρου συναντήθηκαν στην Αθήνα. Παρόντες στην σύσκεψη ήσαν οι Υπουργοί Εξωτερικών και Αμύνης των δύο χωρών. Η συνάντηση αφορούσε την μη εγκατάσταση των πυραύλων S-300 στην Κύπρο, αλλά την μεταφορά τους στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Κρήτη. Το κλίμα ήταν ιδιαίτερα φορτισμένο με τον Κληρίδη να επιμένει στην εγκατάστασή σύμφωνα με τον σχεδιασμό, έστω και εάν ο τουρκικός στρατός εξαπέλυε επίθεση. Ο Σημίτης επισήμανε ότι σε περίπτωση κρίσεως θα κινδύνευαν η ένταξη της Ελλάδος στην ΟΝΕ (Οικονομική και Νομισματική Ένωση) και της Κύπρου στην ΕΕ (Ευρωπαϊκή Ένωση). Μετά την συνάντηση στο κοινό ανακοινωθέν μεταξύ άλλων αναφέρονταν: «Ο Πρόεδρος Κληρίδης πληροφόρησε τον Πρωθυπουργό Σημίτη, ότι είναι πρόθυμος να ακούσει και άλλες σκέψεις που θα συνέβαλλαν προς τον στόχο της κατοχύρωσης της ειρήνης».[17] Οι πύραυλοι μεταφέρθηκαν στην Κρήτη, ενώ ο Κύπριος Υπουργός Αμύνης Γιαννάκης Ομήρου παραιτήθηκε. Η κρίση οδήγησε στην πτώση της κυβερνήσεως συνασπισμού στην Κύπρο. 

Η Ανταλλαγή

Η Ελλάδα παρέδωσε στην Κύπρο για την αεράμυνά της τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους TOR M1[18] [χαμηλών και μεσαίων υψών, (έως 6 χλμ.)] και 12 σλοβάκικα αυτοκινούμενα πυροβόλα ZUZANA[19] των 155 χιλ. Την 13^η Σεπτεμβρίου 2007 στο πεδίο βολής Κρήτης, πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η πρώτη δοκιμή του πυραύλου S-300. Την 18^η Δεκεμβρίου 2007 οι Υπουργοί Αμύνης της Ελλάδος και της Κύπρου Ευάγγελος Μεϊμαράκης (1953) και Χριστόδουλος Πασιαρδής (1944-2014) υπέγραψαν διακρατική συμφωνία με την οποία οι S-300 περιήλθαν υπό την κατοχή της Ελλάδος, ενώ το Α/Α σύστημα TOR-M1 και τα αυτοκινούμενα πυροβόλων Suzana υπό την ιδιοκτησία της Κύπρου.

Χριστόδουλος Πασιαρδής-Ευάγγελος Μεϊμαράκης

Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα

Η Τουρκία εντός τριετίας (1996-1999), υπό την απειλή χρήσεως βίας, μας υποχρέωσε 3 φορές να υποκύψουμε στις αξιώσεις της.

• Τον Ιανουάριο του 1996, με την «Κρίση των Ιμίων».
• Τον Δεκέμβριο του 1998 με την «Κυπριακή Κρίση tων Πυραύλων S-300».
• Τον Φεβρουάριο του 1999 με την σύλληψη του Κούρδου ηγέτου Αμπντουλάχ Οτσαλάν[20] από τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες.

Η Τουρκία αμφισβητεί για την πατρίδα μας (βλέπε σχετικό άρθρο Ελλάς-Τουρκία, με το Δάκτυλο στην Σκανδάλη.):

1. Το δικαίωμα επεκτάσεως της ελληνικής αιγιαλίτιδος ζώνης (χωρικών υδάτων) στα 12 ναυτικά μίλια(ν.μ.), [22.224 μέτρα(1 ν.μ.=1852 μ] θεωρώντας μια τέτοια πράξη ως αιτία πολέμου (casus belli).
2. Την οριοθέτηση των ορίων των Θαλάσσιων Ζωνών, δηλαδή της Υφαλοκρηπίδος και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης(ΑΟΖ).
3. Το εύρος του Ελληνικού Εθνικού Εναερίου Χώρου, ο οποίος εκτείνεται στα 10 ν.μ.
4. Την Ελληνική κυριότητα σε αριθμό νησίδων.
5. Τα Ελληνικά θαλάσσια σύνορα.
6. Τα όρια του Ελληνικού FIR [Flight Information Region (Περιοχή Πληροφοριών Πτήσεως)].
7. Την Ελληνική δικαιοδοσία εντός της περιοχής ευθύνης για θέματα έρευνας και διάσωσης.
8. Την διατήρηση στρατιωτικών δυνάμεων στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
9. Την ύπαρξη θαλασσίων ζωνών νοτίως της Κρήτης της Ρόδου, της Κάσου, της Καρπάθου και του Καστελλόριζου, όπως περιγράφεται στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο (27 Νοεμ 2019).

Η κρίσις των πυραύλων ανέδειξε τις δυσκολίες εφαρμογής του «Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Ελλάδος-Κύπρου», αλλά και την αδυναμία συμπλεύσεως και αλληλοϋποστηρίξεως των δύο χωρών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Το 2022 η Τουρκία προμηθεύτηκε από τη Ρωσία το A/A σύστημα S-400, έναντι 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Σε απάντηση οι ΗΠΑ ματαίωσαν την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών 5^ης γενεάς F-35 προς την Τουρκία, εφαρμόζοντας το Νόμο Αντιμετωπίσεως των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω Κυρώσεων [CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act)]. Η άσκηση της στρατηγικής της ισχύος αποτελεί τον κανόνα στις διεθνείς σχέσεις.

Ο εξ ανατολών γείτονας μας δείχνει να σέβεται μόνο την κόψη του σπαθιού και την αποφασιστικότητα αυτού που το κρατάει. 

 

Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

Ιανουάριος 2026

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Γλαύκος Κληρίδης, «Ντοκουμέντα μιας Εποχής, 1993-2003» Εκδόσεις Πολιτεία (Λευκωσία) 2007
• Μακάριος Δρουσιώτης "Οι S-300 και άλλοι Σύγχρονοι Μύθοι", Εκδόσεις Διαφάνεια / Αλφάδι. Λευκωσία 1999. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ.

[1] Ο Γιαννάκης Ομήρου (Κάτω Πάφος 1951) αποφοίτησε από το Νομικό τμήμα του ΕΚΠΑ. Τέθηκε επικεφαλής του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών-ΕΔΕΚ (Ενιαία Δημοκρατική Ένωση Κέντρου), σε αρκετές εκλογικές διαδικασίες. Διετέλεσε Προέδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων (2011-2016) και Υπουργός Αμύνης της Κύπρου (1998-1999) στην Κυβέρνηση Γλαύκου Κληρίδη.

[2] Ο Αλέκος Μιχαηλίδης (1933 Μηλικούρι Κύπρος-2008), σπούδασε οικονομικά, το 1976 αποτέλεσε ένα από τους ιδρυτές του κόμματος της Δημοκρατικής Παράταξης (ΔΗΚΟ). Το 1980 αποχώρησε από το ΔΗΚΟ και ίδρυσε την Νέα Δημοκρατική Παράταξη (ΝΕΔΗΠΑ). Το 1988 το κόμμα του εντάχθηκε στον Δημοκρατικό Συναγερμό (ΔΗΣΥ). Διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών από το 1993 έως το 1997 στη κυβέρνηση υπό τον Γλαύκο Κληρίδη.

[3] Το Ρωσικής κατασκευής σύστημα Κ/Β S-300 PMU1 είναι κινητό πυραυλικό αντιαεροπορικό σύστημα, σχεδιασμένο να παρέχει κάλυψη στρατευμάτων και ζωτικών εγκαταστάσεων, από αεροπορικές απειλές προερχόμενες από οποιανδήποτε τύπο αεροδυναμικού στόχου, καθώς και από βαλλιστικούς ή τακτικού πεδίου μάχης πυραύλους.

[4] Οι διάφορες πηγές αναφέρουν ότι το κόστος των S-300 κυμαίνονταν μεταξύ 400-500 εκατ. δολαρίων. 

[5] Οι πύραυλοι 48Ν6 είναι βλήματα αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς, κυρίως γνωστοί ως μέρος των ρωσικών συστημάτων S-300 (όπως S-300PMU), και έχουν εξελιχθεί σε διάφορες εκδόσεις (48Ν6Ε, 48Ν6Ε2) για να αντιμετωπίζουν σύγχρονες εναέριες απειλές, χρησιμοποιώντας ενεργό ραντάρ καθοδήγησης και εντοπισμού για αυξημένη ακρίβεια. 

[6] Η προμήθεια της μονάδος του Α/Α συστήματος περιλάμβανε συνολικά τα εξής:

1. Όχημα Διοικήσεως και Ελέγχου (Command Post/CP).
2. Ραντάρ Επιτηρήσεως (All-Round Surveillance Radar/RSR).
3. Ραντάρ Ανιχνεύσεως Τομέως (Sector Scanning Radar/SSR).
4. Σταθμός Καθοδηγήσεως Πυραύλων (Multi-channel Missile Guidance Station/MMGS).
5. Φορτωτές Εκτοξευτών (Transporter Loader-Launchers/TTL).
6. Οχήματα Μεταφοράς Πυραύλων (Missile Transporters).

[7] Το Κοινό Αμυντικό Δόγμα Ελλάδος-Κύπρου, γνωστό και ως «Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα», θεσπίστηκε για να διασφαλίσει την εθνική ασφάλεια και των δύο χωρών, αντιμετωπίζοντας κοινές απειλές, ιδίως την Τουρκία, μέσω της αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής και συνεργασίας, με στόχο την αποτροπή και άμυνα. Αναγνωρίζει την Ελλάδα και την Κύπρο ως έναν ενιαίο αμυντικό χώρο, αντιμετωπίζοντας την Τουρκία ως τον κοινό εχθρό. Ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ των δύο κρατών, διασφαλίζοντας ότι η Κύπρος δεν θα βρεθεί μόνη απέναντι σε επιθετικές ενέργειες. Σήμερα, αν και η μορφή του έχει εξελιχθεί, παραμένει θεμελιώδες για την ελληνοκυπριακή στρατηγική ασφάλειας, ενισχυμένο και από συνεργασίες με άλλες δυνάμεις όπως η Γαλλία και το Ισραήλ. 

[8] Ο Γλαύκος Κληρίδης (Λευκωσία 1919-2013). Ήταν ο μεγαλύτερος υιός του δικηγόρου και πολιτικού Ιωάννη Κληρίδη ο οποίος διατέλεσε Δήμαρχος Λευκωσίας. Κατά τον Β΄ΠΠ κατετάγη στην Βρετανική Βασιλική Αεροπορία [Royal Air Force (RAF)]. Το 1942 το αεροπλάνο του καταρρίφθηκε στη Γερμανία και συνελήφθη αιχμάλωτος. Οι πολεμικές υπηρεσίες του κρίθηκαν ως εξαίρετες και διακεκριμένες. Μετά τη λήξη του πολέμου σπούδασε νομικά στο Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου. Από το 1951 μέχρι το 1960 άσκησε το επάγγελμα του δικηγόρου στην Κύπρο. Κατά τον απελευθερωτικό αγώνα 1955-1959 εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών) με το ψευδώνυμο «Υπερείδης», υπερασπιζόμενους συλληφθέντας αγωνιστές. Από τις 23 Ιουλίου 1974, έως τις 7 Δεκεμβρίου 1974 ανέλαβε προσωρινά καθήκοντα Προέδρου της Δημοκρατίας, κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος και της Τουρκικής εισβολής. Το 1976 ίδρυσε το Δημοκρατικό συναγερμό (ΔΗΣΥ), κερδίζοντας δύο συνεχόμενες εκλογές και διετέλεσε Πρόεδρος της Κύπρου επί δεκαετία (1993-2003). Κατά τη θητεία πέτυχε την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς προαπαιτούμενο τη λύση του Κυπριακού. Το 2004 τάχθηκε υπέρ του Σχεδίου Ανάν για την επίλυση του Κυπριακού.

Ο Γλαύκος Κληρίδης  (1942) με τη στολή Λοχία [(Ιπταμένου)- Flight Seargent] της RAF και απόκομμα εφημερίδος εποχής που τον αναφέρει ως νεκρό.

[9] Ο Κώστας Σημίτης (1936 Πειραιάς-2025 Κόρινθος), σπούδασε νομικά στη Γερμανία (Πανεπιστήμιο Μπάρμπουργκ) και Οικονομικά στο Ηνωμένο Βασίλειο (London School of Economics). To 1977 εξελέγη τακτικός καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και ανέλαβε υπουργικά χαρτοφυλάκια στις κυβερνήσεις υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου (Εθνικής Οικονομίας, Εμπορίου, Βιομηχανίας κ.α). Στις 18 Ιανουαρίου του 1996 διαδέχτηκε τον Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία (ο οποίος είχε υπογράψει την παραίτησή του, λόγω βαρύτατης επιδείνωσης της υγείας του) μετά από ψηφοφορία της Κοινοβουλευτικής Ομάδος του ΠΑΣΟΚ, Εκπροσωπούσε τον εκσυγχρονιστικό πόλο εξουσίας με κύριο στόχο την οικονομική μεταρρύθμιση της οικονομίας και την κοινωνική σύγκλιση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη. Στις 30 Ιουνίου 1996, λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, ο Κώστας Σημίτης εξελέγη πρόεδρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στο 4ο Συνέδριο του κόμματος. Επανεξελέγη πρωθυπουργός, μετά τη νίκη του στις εκλογές τον Σεπτέμβριο του 1996 και τον Απρίλιο του 2000. Το 2001 επί πρωθυπουργίας του ολοκληρώθηκε η ένταξη της Ελλάδος στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ).

[10] Ο Θεόδωρος Πάγκαλος (1938 Ελευσίνα- 2023) ήταν υιός του Αντιπτεράρχου Γεωργίου Πάγκαλου και εγγονός του δικτάτορος Στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου. Σπούδασε νομικά και οικονομικά στο ΕΚΠΑ, ενώ το 1973 κηρύχθηκε διδάκτωρ των Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Σορβόννης. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ. Διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών στις κυβερνήσεις του Σημίτη και Αντιπρόεδρος υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου το 2009 και του Λουκά Παπαδήμου το 2011.

[11] Ο Άκης (Απόστολος-Αθανάσιος) Τσοχατζόπουλος (1939 Αθήνα-2021), σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός και Μηχανικός Οικονομίας και Διοικήσεως στο Πολυτεχνείο του Μονάχου. Από το 1985 έως και τις εκλογές του 2004, εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής στην εκλογική περιφέρεια Α΄ Θεσσαλονίκης. Υπήρξε για πολλά χρόνια βουλευτής και υπουργός του ΠΑΣΟΚ με συνεχείς παρουσίες σε κυβερνήσεις από το 1981 μέχρι και το 2004, ενώ το 1996 έθεσε υποψηφιότητα για τη θέση του πρωθυπουργού, ύστερα από την παραίτηση του Ανδρέα Παπανδρέου. Την 1^η Ιουλίου 2011, η Βουλή των Ελλήνων με ευρεία πλειοψηφία αποφάσισε την άσκηση ποινικής διώξεως κατά του Άκη Τσοχατζόπουλου για παθητική δωροδοκία σε βάρος του δημοσίου και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Στις 7 Οκτωβρίου 2013 καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης 20 ετών, με την ποινή του να μειώνεται αργότερα σε 19 χρόνια. Στις 2 Ιουλίου 2018, αποφυλακίστηκε λόγω προβλημάτων υγείας.

[12] O Ισμαήλ Τζεμ, (1940 Κωνσταντινούπολη-2007), σπούδασε στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού. Διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών από το 1997 έως το 2001. Μαζί με τον Έλληνα ομόλογό του Γεώργιο Παπανδρέου απετέλεσαν τους πρωταγωνιστές στην υλοποίηση της λεγόμενης τότε «προσέγγισης των δύο χωρών» (Ελλάδας-Τουρκίας), με αφορμή τους καταστροφικούς σεισμούς που δοκίμασαν οι δύο χώρες.

[13] Ο Ραούφ Ντενκτάς (1924 Πάφος-2012) σπούδασε Νομικά στο Λίνκολς Ινν του Λονδίνου (Ιστορικός Δικηγορικός Οίκος (Inns of Court) με υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου (British Council). Αποφοίτησε το 1947 και επέστρεψε στην Κύπρο και αναμείχθηκε στην πολιτική υπέρ της Τουρκοκυπριακής κοινότητος. Το 1957 υπήρξε από τα ηγετικά στελέχη της τουρκοκυπριακής οργανώσεως Τ.Μ.Τ. (Türk Mükavemet Teşkilatι=Τουρκική Αντιστασιακή Οργάνωση), η οποία ιδρύθηκε από την Τουρκία. Μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας (16 Αυγούστου 1960) και μέχρι τον Δεκέμβριο του 1963 ο Ντενκτάς εργάστηκε συνειδητά υπέρ της υπονομεύσεως του Κυπριακού κράτους. Το 1968 ορίσθηκε εκπρόσωπος των Τουρκοκυπρίων. Στις συνομιλίες που διήρκεσαν μέχρι τις παραμονές της τουρκικής εισβολής, ο Ντενκτάς φάνηκε επιδέξιος διαπραγματευτής. Μετά την τουρκική εισβολή (20-22 Ιουλίου και 14-16 Αυγούστου 1974), ο Ντενκτάς κατέστη παντοδύναμος, έχοντας την πλήρη υποστήριξη των κατοχικών στρατευμάτων. Έπραξε το παν διά την εδραίωση του εδαφικού και πληθυσμιακού διαχωρισμού της Κύπρου, με την εκδίωξη των Ελληνοκυπρίων και την μεταφορά εποίκων στα κατεχόμενα.

[14] Τα Βαρώσια είναι πόλη φάντασμα στο νότιο τμήμα της Αμμοχώστου. Πριν την τουρκική εισβολή ήταν δημοφιλές τουριστικό θέρετρο. Οι κάτοικοι της την εγκατέλειψαν κατά την εισβολή και έκτοτε παραμένει εγκαταλελειμμένη υπό τουρκική κατοχή.

[15] Η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) είναι μόνιμη στρατιωτική δύναμη της Ελλάδας, δυνάμεως 1.000 ανδρών, που σταθμεύει στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ο ρόλος της είναι να συνδράμει και να υποστηρίζει την Εθνική Φρουρά της Κύπρου. Η ΕΛΔΥΚ συγκροτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1959, στον Άγιο Στέφανο Αττικής, μετά την υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου, οι οποίες καθιέρωσαν την Κυπριακή Δημοκρατία ως ανεξάρτητο κράτος. Οι συμφωνίες αυτές προέβλεπαν την παρουσία τόσο ελληνικού όσο και τουρκικού στρατιωτικού αποσπάσματος στο νησί, ως εγγυητριών δυνάμεων. Η κύρια αποστολή της, σύμφωνα με τις συνθήκες, είναι η εγγύηση της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του συνταγματικού καθεστώτος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, η ΕΛΔΥΚ διαδραμάτισε κρίσιμο και ηρωικό ρόλο. Παρά την έλλειψη ενισχύσεων, οι δυνάμεις της έδωσαν επικές μάχες, ιδίως κατά τη δεύτερη φάση της εισβολής τον Αύγουστο του 1974, υπερασπιζόμενες το στρατόπεδό τους και τμήματα της Λευκωσίας. Η αυτοθυσία και η δράση του προσωπικού της ΕΛΔΥΚ το 1974 αποτελούν σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία Της Κύπρου. Σήμερα, η ΕΛΔΥΚ παραμένει σημαντικός παράγων της αμύνης της Κυπριακής Δημοκρατίας, λειτουργώντας σε στενή συνεργασία με την Εθνική Φρουρά. 

[16] Ο Γεώργιος Ιακώβου (1938 Αμμόχωστος) διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου για δύο συνεχόμενες θητείες, από το 1983 έως το 1993, και για τρίτη θητεία, από το 2003 έως το 2006, γεγονός που τον καθιστά τον μακροβιότερο Υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου. Μεταξύ 2006 και 2007, διετέλεσε Ύπατος Αρμοστής της Κύπρου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι επίσης γνωστός για το έργο του στην αποκατάσταση των Ελληνοκυπρίων προσφύγων και σε άτομα ελληνικής καταγωγής που ζουν στην πρώην Σοβιετική Ένωση.

Ο Γεώργιος Ιακώβου.

[17] Αποσπάσματα από το βιβλίο του Γλαύκου Κληρίδη, «Ντοκουμέντα μιας Εποχής, 1993-2003» Εκδόσεις Πολιτεία (Λευκωσία) 2007: «Ο Πρωθυπουργός έδωσε τον λόγο σε μένα. Μίλησα για περίπου 30 λεπτά, επεξηγώντας τους λόγους για τους οποίους έπρεπε οι πύραυλοι να μεταφερθούν στην Κύπρο. […] Μετά τις λεπτομερείς επεξηγήσεις μου, μίλησε ο κ. Σημίτης, που παρέθεσε τους λόγους για τους οποίους η ελληνική κυβέρνηση ήταν αντίθετη στη μεταφορά των S300 στην Κύπρο. Στη συνέχεια πήρε το λόγο ο κ. Πάγκαλος, ο οποίος είπε ότι το υπουργείο του δεν είχε ενημερωθεί για την παραγγελία των πυραύλων και ότι πολλές φορές τόσο ο ίδιος όσο και οι διπλωμάτες του υπουργείου, σε συναντήσεις τους με ξένους διπλωμάτες έμεναν εκτεθειμένοι»[…]«Από μερικούς χαρακτηρίζεται λανθασμένη η απόφαση για την αγορά των S300, με το επιχείρημα ότι θα μπορούσε να προκαλέσει κρίση. Παραβλέπουν το γεγονός ότι με τους χειρισμούς που έγιναν, ενόσω εκκρεμούσε η υπόθεση για δύο χρόνια, δεν δημιουργήθηκε κρίση αλλά, απλώς θόρυβος. Σ’ αυτό το χρονικό διάστημα κατασκευάσθηκε η αεροπορική βάση «Ανδρέου Παπανδρέου» στην Πάφο. […] Επίσης περιορίσθηκε ο απόλυτος έλεγχος του εναέριου χώρου της Ανατολικής Μεσογείου, τον οποίο ασκούσε η τουρκική πολεμική αεροπορία σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία εκτόξευε απειλές κατά της ΚΔ, η δε διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού είχε διακοπεί και κανείς δεν μπορούσε να αποκλείσει τον κίνδυνο δράσης των τουρκικών στρατευμάτων στο νησί»[…]

[18] Το σύστημα TOR-M1 είναι Ρωσικής κατασκευής και εντάχθηκε στην ΠΑ το 2001. Είναι αυτοκινούμενο ερπυστριοφόρο αντιαεροπορικό σύστημα μικρού βεληνεκούς παντός καιρού. Το σύστημα ενσωματώνει σε ένα κλωβό τα RADAR έρευνας και εγκλωβισμού, το σύστημα ελέγχου πυρός καθώς και εκτοξευτή τεσσάρων βλημάτων. Αποστολή του συστήματος είναι η παροχή Α/Α προστασίας τακτικών και στρατηγικών στόχων από απειλές αέρος με ικανότητα αντιμετώπισης αεροσκαφών και βλημάτων σε χαμηλά και μεσαία ύψη.

[19] Tο πυροβόλο Zuzana 155 mm είναι σλοβακικό τροχοφόρο αυτοκινούμενο πυροβόλο αυτομάτου γεμίσεως υψηλής ακρίβειας και υψηλού αριθμού βολής με βεληνεκές έως 40 χλμ.

[20] Ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν ή Οτσαλάν (1949), είναι ο ιδρυτής του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν γνωστού ως PKK, το οποίο πρεσβεύει την ίδρυση ανεξάρτητου Κουρδικού Κράτους. Το 1999 συνελήφθη από τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες στη Κένυα και έκτοτε παραμένει φυλακισμένος στη νησίδα Ιμραλί στην θάλασσα του Μαρμαρά.

 

Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν.

Το αλίευσα ΕΔΩ